Osoby z niepełnosprawnościami wciąż czują się etykietowane i szufladkowane wyłącznie przez pryzmat swojej niepełnosprawności. Takie postrzeganie często prowadzi do zachowań dyskryminacyjnych oraz utrwalania krzywdzących stereotypów. Problem ten znalazł się w centrum ogólnopolskiej kampanii społecznej Fundacji Avalon „Niepełnosprawność nie mówi jacy jesteśmy” – informuje Newseria Biznes.
Jak pokazują badania, kilkumiesięczne działania przyniosły wymierne efekty w postaci zmiany społecznych skojarzeń i postrzegania ról osób z niepełnosprawnościami.
Dyskryminacja wciąż powszechnym doświadczeniem
Z badań przeprowadzonych w maju 2023 roku przez Fundację Avalon wynika, że problem dyskryminacji dotyczy zdecydowanej większości osób z niepełnosprawnościami.
– W maju 2023 roku Fundacja Avalon przeprowadziła badania dotyczące dyskryminacji osób z niepełnosprawnościami. Wynika z nich, że ponad 80 proc. osób z niepełnosprawnościami twierdzi, że przynajmniej w niewielkim stopniu ma poczucie przynależności do grupy dyskryminowanej ze względu na niepełnosprawność – mówi agencji Newseria Helena Szczuka-Kalenský, kierowniczka Działu Komunikacji i Promocji w Fundacji Avalon.
Respondenci najczęściej wskazywali na doświadczenia dyskryminacyjne w urzędach, w miejscu pracy i podczas jej poszukiwania, a także w placówkach ochrony zdrowia. Bariery architektoniczne, brak dostosowania budynków czy niewystarczające przygotowanie personelu to wciąż codzienność wielu osób z niepełnosprawnościami.
Media często utrwalają stereotypy
Jak podkreślają przedstawiciele Fundacji Avalon, istotną rolę w kształtowaniu społecznych postaw odgrywają media, które często wzmacniają uproszczony i jednostronny obraz osób z niepełnosprawnościami.
– Zachowania dyskryminacyjne kreują negatywny wizerunek osób z niepełnosprawnościami w społeczeństwie i mediach. Blisko 60 proc. badanych potwierdza, że nie spotkało się w mediach z sytuacją, gdzie osoby z niepełnosprawnością były ukazywane w innym kontekście niż nawoływanie do wsparcia jakiejś zbiórki. Zauważalnym zjawiskiem jest również to, że media ukazują w różnych sytuacjach tylko niepełnosprawności widoczne. To powoduje, że społeczeństwo zapomina o tym, że niepełnosprawność nie zawsze musi być od razu zauważalna – podkreśla Helena Szczuka-Kalenský.
Potwierdzają to także wyniki badania Ogólnopolskiego Panelu Badawczego Ariadna dla Fundacji Avalon z 2024 roku. Wizerunek osób z niepełnosprawnościami w mediach jest najczęściej nacechowany elementami choroby, cierpienia i potrzeby opieki. Jedynie co dziesiąty ankietowany zauważa, że media koncentrują się na osiągnięciach tych osób lub pokonywaniu przez nie barier.
Kampania przeciwko etykietowaniu
Odpowiedzią Fundacji Avalon na utrwalone stereotypy była kampania „Niepełnosprawność nie mówi jacy jesteśmy”, realizowana od września do grudnia 2025 roku.
– Celem kampanii społecznej Fundacji Avalon „Niepełnosprawność nie mówi jacy jesteśmy” było wyraźne sprzeciwienie się etykietowaniu ludzi tylko przez wzgląd na ich niepełnosprawność. Historiami dziewięciorga bohaterów pokazaliśmy, że niepełnosprawność jest tylko jedną z cech. Zwróciliśmy uwagę na to, że największą barierą, którą mamy w społeczeństwie, jest ta mentalna – mówi Maria Wachowicz, główna specjalistka ds. PR Fundacji Avalon.
Kampania spotkała się z dużym zainteresowaniem odbiorców. W mediach społecznościowych odnotowano ponad 55 tys. płatnych aktywności, wzrost interakcji o 130 proc. na Facebooku i 278 proc. na Instagramie. Materiały na TikToku osiągnęły niemal 7 mln wyświetleń. Zasięg kampanii telewizyjnej w grupie 16+ wyniósł 51,24 proc., co przełożyło się na dotarcie do 14,9 mln osób, natomiast przekaz radiowy usłyszało ponad 8 mln słuchaczy. Łącznie kampania wygenerowała ponad 24,6 mln kontaktów z przekazem.
Symbolika i przekaz kampanii
Centralnym elementem działań był muzyczny spot z nową aranżacją utworu „Krzyżówki dnia” Moniki Brodki.
– Głównym przekazem kampanii był muzyczny spot z nową aranżacją piosenki „Krzyżówki dnia” Moniki Brodki. Artystka wcieliła się w jednego z przechodniów i z uwagą obserwowała przez szybę codzienne życie osób z niepełnosprawnościami. Doświadczenie kampanii i spotkanie z bohaterami pozwoliło artystce zastanowić się nad własnym postrzeganiem osób z niepełnosprawnościami – mówi Maria Wachowicz. – Szyba, którą widzimy w spocie wideo, jest symbolem braku jedności w społeczeństwie. Jako Fundacja Avalon chcemy zburzyć wszelkie stereotypy, mylne wyobrażenia i budować świat bez barier.
Dalsza część tekstu jest po filmem z Moniką Brodką
Widoczna zmiana społecznych postaw
Badanie przeprowadzone po zakończeniu kampanii przez agencję Fieldstat wykazało wyraźny spadek negatywnych skojarzeń z osobami z niepełnosprawnościami. Odsetek wskazań określenia „choroba/chora” zmniejszył się z 21,1 proc. do 15,8 proc., a liczba pozytywnych skojarzeń, takich jak „silna, zdeterminowana”, wzrosła z 28,1 proc. do 32,1 proc.
Zmieniło się także postrzeganie ról społecznych. Najczęściej wskazywaną odpowiedzią na pytanie, jaka powinna być osoba z niepełnosprawnością, stało się określenie „taka jak inni/normalna” (19,5 proc.), które wyprzedziło odpowiedź „wymagająca pomocy/wsparcia”.
– Kampanie społeczne są ważnym narzędziem kształtowania wizerunku osób z niepełnosprawnościami w społeczeństwie. Każda kampania społeczna Fundacji Avalon podejmuje inny temat. Zauważamy potrzebę nieustannej edukacji społeczeństwa w zakresie niepełnosprawności, ponieważ istnieje wiele stereotypów i krzywdzących etykiet. Wierzymy również w to, że nasze kampanie są impulsem do zmian systemowych w Polsce – uważa Helena Szczuka-Kalenský.
Badanie wykazało również wzrost deklarowanej otwartości i serdeczności w kontaktach z osobami z niepełnosprawnościami – wskaźnik ten wzrósł z 4,69 do 4,84 w siedmiostopniowej skali.
Źródło: Newseria Biznes
