Produkcja żywności jest jednym z filarów gospodarki, ale też jednym z najbardziej zasobochłonnych sektorów świata. Marnując żywność, marnujemy nie tylko produkty, lecz cały łańcuch wartości – od rolnictwa po logistykę i energię oraz emisje gazów cieplarnianych.

Ile żywności wyrzucamy do śmietnika?

Co roku na świecie marnuje się 10-20% wyprodukowanej żywności. Zgodnie z raportem Food Waste Index przygotowanym przez Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych (UNEP) rocznie na świecie marnuje się ponad 930 mln ton żywności, a większość – prawie 570 mln ton – pochodzi z gospodarstw domowych. Wraz z tą żywnością marnuje się rocznie ponad 250 km³ wody i ogromne ilości energii potrzebnej do jej wyprodukowania i przetworzenia. Szacuje się, że sektor żywnościowy odpowiada globalnie za 25–30% całkowitych emisji gazów cieplarnianych, a marnotrawstwo stanowi znaczącą ich część.

Równie niepokojące są dane dla Polski. Z analiz Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) wynika, że przeciętny mieszkaniec naszego kraju marnuje około 123 kilogramów żywności rocznie, z czego 69 kilogramów przypada na gospodarstwa domowe. Łącznie w Polsce co roku marnuje się 4,8 milionów ton. To ogromny ciężar środowiskowy, ale i etyczny.

– Najczęściej wyrzucamy pieczywo, warzywa i owoce – produkty, które wymagają znacznych nakładów wody i energii. Według raportu FAO z 2018 roku, zużycie wody do produkcji żywności wynosi około 70% całkowitego zużycia wody na świecie. Wyrzucając kilogram chleba, marnujemy nie tylko ziarno, ale też ponad 1600 litrów wody wykorzystanej do jego uprawy, transportu i wypieku, a wraz z wyrzuconym kilogramem żółtego sera marnujemy 3180 litrów wody – komentuje dr inż. Sylwia Łaba, ekspertka IOŚ-PIB, kierująca projektem SMART-FOOD.

Rozkładająca się na składowiskach żywność emituje metan, gaz o ponad 25-krotnie silniejszym działaniu cieplarnianym niż dwutlenek węgla. Marnotrawstwo żywności to więc nie tylko problem etyczny i ekonomiczny – to również istotna bariera na drodze do neutralności klimatycznej i zrównoważonego wykorzystania zasobów.

– Emisje wynikające z wytworzenia żywności, która ostatecznie nie jest konsumowana w Polsce, szacuje się na 1,69 Mt CO₂e rocznie, co odpowiada blisko 5% całkowitych emisji sektora rolnictwa – dodaje ekspertka.

Zmiany klimatu coraz mocniej uderzają w rolnictwo

Neutralność klimatyczna, do której dąży Polska i Unia Europejska, wymaga głębokiej transformacji w sektorze żywnościowym.

– Zmiany klimatu coraz silniej oddziałują na polskie rolnictwo – sektor stanowiący fundament bezpieczeństwa żywnościowego i gospodarczego kraju. Dane jednoznacznie pokazują, że skutki tych zmian są realnym wyzwaniem wymagającym zdecydowanych działań w zakresie ograniczania emisji gazów cieplarnianych oraz adaptacji do zmian klimatu. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabierają inicjatywy instytucji badawczych takie jak SMART-FOOD czy KLIMADA, które dostarczają wiedzy niezbędnej do skutecznego reagowania na te wyzwania  – podkreślał dr hab. Marcin Stoczkiewicz, Dyrektor IOŚ-PIB podczas otwarcia konferencji  „Bezpieczna pszczoła, bezpieczny pszczelarz, bezpieczne pszczelarstwo” na SGGW.

Słowa te przypominają, że walka z marnotrawstwem żywności jest nie tylko wyrazem troski o środowisko, ale też jednym z działań wspierających ochronę zasobów wodnych i sektor rolnictwa. Woda, której zużycie jest nieodzownie związane z produkcją żywności, powinna być traktowana jako wspólne dobro. To zasób, który musimy chronić, by zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe przyszłym pokoleniom.

Droga od polityki do konsumentów

IOŚ-PIB od lat podkreśla, że ograniczenie marnotrawstwa żywności to nie tylko kwestia ekologii, lecz także efektywności zasobowej. Produkcja żywności odpowiada za zużycie znacznej części wody pitnej, powierzchni gruntów rolnych i energii – jeśli więc żywność staje się odpadem, te zasoby zostały zużyte bez celu.

Dążenie do neutralności klimatycznej wymaga zmian na wszystkich poziomach – od polityk krajowych i unijnych po codzienne wybory konsumentów. Mądre planowanie zakupów, właściwe przechowywanie produktów, zrozumienie różnicy między „należy spożyć do” a „najlepiej spożyć przed” czy kreatywne wykorzystanie resztek to działania, które realnie przekładają się na ograniczenie emisji i ochronę środowiska. Z kolei przedsiębiorstwa mogą wprowadzać systemy zarządzania zapasami, sprzedaż produktów z krótkim terminem po niższej cenie, współpracę z organizacjami pożytku publicznego czy inwestycje w nowoczesne łańcuchy chłodnicze.

Źródło i cała informacja:IOŚ-PIB

Artykuł Bezpieczeństwo żywnościowe, klimat, woda i marnowanie żywności. Co je łączy? pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Analiza pierwszego etapu pilotażu

Zeszłoroczny proces wyznaczania lasów aglomeracyjnych, realizowany w formule partycypacyjnej, ujawnił zarówno potencjał tej formy współpracy, jak i istniejące bariery. Obecnie IOŚ-PIB przygotowuje raport podsumowujący prace pierwszego etapu pilotażu. Na podstawie analiz raportów zespołów aglomeracyjnych zostaną opracowane propozycje rozwiązań, które pomogą ograniczyć przeszkody w wyznaczaniu lasów społecznych oraz zminimalizować związane z tym ryzyka.

Opinie mieszkańców i interesariuszy kluczowe w procesie

– W tym procesie kładziony jest nacisk na potrzeby społeczne, zdrowotne i ekologiczne mieszkańców miast. Dlatego rozpoczynając kolejną fazę prac, której efektem ma być określenie podmiotów i metod zarządzania lasami społecznymi, tak ważne jest poznanie opinii różnych grup interesariuszy na temat zidentyfikowanych trudności. Po analizie wszystkich materiałów, jakie powstały w fazie pilotażowej, zorganizowane zostaną webinaria, podczas których będą mogły się wypowiedzieć wszystkie zainteresowane procesem osoby, niezależnie od tego, czy były wcześniej zaangażowane w wyznaczanie lasów społecznych, czy chcą się włączyć w proces jako nowi interesariusze – podkreśla dr Paulina Legutko-Kobus, ekspertka IOŚ-PIB.

Terminy i rejestracja na webinaria

Dyskusje online zaplanowano na:

• 23 września 2025 r. w godz. 11:00–13:00
• 29 września 2025 r. w godz. 17:00–19:00

Udział w wydarzeniach jest bezpłatny, ale wymaga wcześniejszej rejestracji. Zapisy na pierwsze webinarium rozpoczną się 25 sierpnia. Wnioski i rekomendacje z wrześniowych spotkań zostaną uwzględnione w raporcie IOŚ-PIB, którego publikacja wraz z propozycjami rozwiązań planowana jest na październik 2025 r.

Źródło: Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (IOŚ-PIB)

To też może Cię zainteresować:

Łukasz Łuczaj: Opóźnienie koszenia trawników i tworzenie bioróżnorodnej miejskiej dżungli to zadania dla miast [WIDEO]

Artykuł Lasy społeczne – rusza kolejny etap prac. We wrześniu odbędą się otwarte webinaria pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Realizowany przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy w ramach programu Erasmus+ (VET), projekt koncentruje się na wdrażaniu innowacyjnych narzędzi edukacyjnych, które wykorzystują drony, wirtualną rzeczywistość (VR) oraz rozszerzoną rzeczywistość (AR) w kształceniu zawodowym.

Zielone umiejętności i kompetencje cyfrowe na wagę złota

Zapotrzebowanie na pracowników posiadających zielone umiejętności (green skills) oraz wysokie kompetencje cyfrowe rośnie w zawrotnym tempie. Jak wynika z raportu Komisji Europejskiej z 2024 roku, do 2030 roku Europa będzie potrzebować aż 2,5 miliona nowych specjalistów w obszarze odnawialnych źródeł energii, efektywności energetycznej i gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ). Tymczasem Eurostat alarmuje, że ponad 44% dorosłych Europejczyków nie posiada nawet podstawowych kompetencji cyfrowych, co znacząco ogranicza ich szanse na rynku pracy.

Drony i VR/AR – technologie, które rewolucjonizują naukę zawodu

Rynek technologii dronowych w Europie rozwija się w imponującym tempie. W 2023 roku jego wartość wyniosła 6,5 miliarda euro, a według prognoz Drone Industry Insights, do 2030 roku przekroczy 15 miliardów euro. Drony znajdują zastosowanie w wielu sektorach: od monitoringu środowiska, przez rolnictwo precyzyjne, po zarządzanie kryzysowe i transport medyczny. Tylko w Polsce liczba zarejestrowanych operatorów dronów wzrosła z 15 tys. w 2019 roku do ponad 50 tys. w 2024 roku.

Równie dynamicznie rozwija się rynek VR i AR w edukacji. Według danych Global Market Insights, jego wartość przekroczy 19 miliardów dolarów do 2027 roku, rosnąc w tempie ponad 14% rocznie. Technologie te umożliwiają tworzenie realistycznych i bezpiecznych środowisk szkoleniowych. Pozwalają one na naukę praktycznych umiejętności – od obsługi dronów po symulacje procesów przemysłowych – bez konieczności fizycznej obecności.

Projekt Drones360 – innowacja w edukacji zawodowej

– Koordynowany przez nas projekt Drones360 stanowi odpowiedź na trzy kluczowe wyzwania: transformację cyfrową, transformację ekologiczną oraz rosnącą lukę kompetencyjną w Europie. Zgodnie z analizą CEDEFOP z 2023 roku, aż 77% pracodawców w UE zgłasza trudności w znalezieniu kandydatów z odpowiednimi umiejętnościami technicznymi i cyfrowymi, a jednocześnie niemal połowa pracowników wykonuje pracę poniżej poziomu swoich kwalifikacji lub poza swoim profilem edukacyjnym, co prowadzi do ogromnych strat społecznych i ekonomicznych – podkreśla dr inż. Paweł Wowkonowicz, koordynator projektu z ramienia IOŚ-PIB. – Projekt Drones360 ma ambicję przywrócenia równowagi między edukacją a rynkiem pracy poprzez rozwój nowoczesnych narzędzi i metod nauczania.

W ramach projektu powstają m.in.:

• ramy kompetencyjne dla nauczycieli i uczniów,
• cyfrowa platforma szkoleniowa,
• interaktywna mapa pracodawców wykorzystujących technologie dronowe,
• innowacyjne materiały edukacyjne – w tym podcasty wideo i systemy kodów QR.

Projekt Drones360 integruje edukację teoretyczną z praktyką przemysłową, co przekłada się na lepsze przygotowanie uczniów do wymagań nowoczesnego rynku pracy.

Międzynarodowe partnerstwo na rzecz edukacji przyszłości

Projekt realizowany jest przez konsorcjum z sześciu krajów Unii Europejskiej. Liderem inicjatywy jest Instytut Ochrony Środowiska – PIB z Polski. W skład zespołu wchodzą również:

• Politeknika Ikastegia Txorierri (Hiszpania),
• Urban Research and Education UG (Niemcy),
• Atlantis Engineering S.A. (Grecja),
• A&A Emphasys Digital Innovation Centre Ltd (Cypr),
• European Digital Learning Network ETS (Włochy),
• DIMITRA Education & Consulting SA (Grecja),
• Drone Express Małgorzata Dobrzyńska (Polska).

To międzynarodowe partnerstwo działa na rzecz zrównoważonej i nowoczesnej edukacji zawodowej w Europie.

Edukacja zawodowa przyszłości

Projekt Drones360 to nie tylko krok w stronę wykorzystania nowoczesnych technologii, ale przede wszystkim działanie na rzecz inkluzywnej edukacji, która odpowiada na realne potrzeby rynku pracy. W czasach gwałtownego rozwoju sztucznej inteligencji, automatyzacji i kryzysu klimatycznego, edukacja musi być nie tylko nowoczesna, ale także elastyczna i dostępna dla wszystkich.

Więcej informacji o projekcie można znaleźć na stronie: www.drones360.eu

O IOŚ-BIP

Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (IOS-PIB) jest instytutem resortowym nadzorowanym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Podstawowym celem Instytutu jest tworzenie naukowych podstaw ochrony środowiska, dostarczanie wiedzy administracji rządowej i samorządowej oraz podmiotom gospodarczym. A także podnoszenie poziomu świadomości ekologicznej i kształtowanie postaw ekologicznych społeczeństwa.

Źródło: IOS-BIP

To też może Cię zainteresować:

Naukowcy używają algorytmów uczenia maszynowego do wykrywania nawłoci

Artykuł Zielona i cyfrowa transformacja edukacji zawodowej dzięki projektowi Drones360 pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Jak zaznacza w opublikowanym z tej okazji komunikacie Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (IOŚ-PIB), to motto doskonale oddaje wyzwania związane ze zmianami klimatu w kontekście urbanistyki. Miasta, jako centra życia społecznego i gospodarczego, odgrywają kluczową rolę w adaptacji społeczeństw i gospodarki do zmian klimatu. Globalne zmiany klimatu mają lokalne skutki. Zrównoważone planowanie przestrzenne i adaptacja do zmian klimatu miast mogą poprawić jakości życia całych społeczeństw.

Dalsza część tekstu pod filmem

Podatność obszarów zurbanizowanych na zmiany klimatu

Obszary miejskie są szczególnie podatne na zmiany klimatu. Urbanizacja oznacza przekształcenia przestrzeni, zwłaszcza poprzez zabudowę, a także wysoką intensywność użytkowania terenu. Miejskie obszary charakteryzują się nie tylko gęstą zabudową, lecz także znaczną dużą koncentracją ludności. Według danych GUS z 2024 r. gęstość zaludnienia w Polsce wynosi 120 osób/km2, jednak przeciętna gęstość zaludnienia dla terenów wiejskich to 53 osoby/km2. Nie bez znaczenia są też procesy społeczno-gospodarcze, infrastruktura i zabudowa. W wyniku ich koncentracji miasta są bardziej narażone na zagrożenia związane ze zmianami klimatu, a jednocześnie trudniej jest w nich wdrażać działania adaptacyjne z powodu ograniczonych możliwości przekształcania przestrzeni.

Skutki zmian klimatu w miastach mają kaskadowy charakter, oddziałując na całą strukturę miejską i prowadząc do szeregu wtórnych konsekwencji dla gospodarki, zdrowia publicznego, dobrobytu społecznego i jakości życia. Te zjawiska nie ograniczają się wyłącznie do obszarów miejskich, lecz mają dalekosiężny wpływ na otaczające regiony i kraj. Miasta, jako gęsto zaludnione centra aktywności, są szczególnie narażone na skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak fale upałów czy powodzie, które z kolei wpływają na infrastrukturę, dostęp do zasobów, sektory gospodarki oraz życie społeczeństwa.

Funkcjonowanie miast głównym źródłem emisji gazów cieplarnianych

– Jednym z najbardziej wrażliwych na te zmiany regionów w Polsce jest województwo śląskie, gdzie powierzchnia terenów zabudowanych i zurbanizowanych wynosi 14,8%, co stanowi najwyższy wskaźnik w kraju. Dla porównania średnia krajowa to 7,6%. Rosnący współczynnik urbanizacji to światowy megatrend, który jednocześnie jest mocno związany ze zmianami klimatu. Funkcjonowanie miast jest głównym źródłem emisji gazów cieplarnianych, a jednocześnie miasta są obszarami, które najmocniej odczuwają konsekwencje zmian klimatu. Wspomniane woj. śląskie podejmuje aktywne kroki w walce ze skutkami zmian klimatu, opracowując Regionalny Plan Adaptacji. Jest to przykład świadomego działania regionalnego, które odpowiada na globalne wyzwania, stanowiąc wzorzec dla innych regionów, jak skutecznie łączyć rozwój z dbałością o środowisko i przyszłe pokolenia – komentuje dr Agnieszka Kuśmierz z IOŚ-PIB, kierująca procesem opracowania RPA dla woj. śląskiego.

Na terenach zurbanizowanych występuje złożona presja przestrzenna, wynikająca z intensywnego rozwoju budownictwa mieszkaniowego, inwestycji przemysłowych i transportowych. Nie jest to bez znaczenia dla demografii, czego bardzo dobrym przykładem jest województwo śląskie. Dane demograficzne pokazują siłę oddziaływania obszarów zurbanizowanych w odniesieniu do danych dla całego województwa. Na prawie 1/4 powierzchni województwa mieszka ponad 71% mieszkańców, a gęstość zaludnienia jest niemal trzykrotnie wyższa (988,7 os./km2) niż w województwie (352,4 os./km2).

W obrazie tym wyróżnia się dominująca pozycja subregionu centralnego, w szczególności obszaru Metropolii Górnośląskiej. Teren ten przeszedł znaczące przeobrażenia od tradycyjnego obszaru przemysłowego, skoncentrowanego na górnictwie, do nowoczesnej struktury postindustrialnej.

Zmiany klimatu na terenach zurbanizowanych

Na terenach zurbanizowanych występuje zjawisko miejskiej wyspy ciepła. Tereny te, ze względu na niskie albedo (zdolność powierzchni do odbijania promieni słonecznych) oraz brak bądź znikomą ilość terenów zieleni, kumulują ciepło, co prowadzi do wzrostu temperatury w porównaniu z terenami wiejskimi. Różnice mogą wahać się od kilku do nawet ponad 10°C. Czynniki takie jak zabudowa o dużej gęstości, infrastruktura drogowa oraz działalność człowieka (szczególnie w sektorach energetyki i transportu) przyczyniają się do tego zjawiska.

Ograniczona retencja naturalna w miastach zwiększa ryzyko zarówno powodzi, jak i suszy, co prowadzi do pogorszenia jakości życia mieszkańców. Gospodarka przestrzenna prowadzona w sposób mało usystematyzowany nie w pełni wykorzystuje potencjał ekosystemów do łagodzenia skutków zmian klimatu, co zwiększa wrażliwość obszarów zurbanizowanych na przyszłe zagrożenia klimatyczne.

Województwo śląskie obszarem zagrożenia klimatycznego

Ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak burze, fale upałów czy gwałtowne opady, szczególnie dotkliwie uderzają w obszary miejskie. Powodują one nie tylko szkody materialne, ale także zagrażają zdrowiu i życiu mieszkańców, zwłaszcza osób starszych i chorych. Miasta, ze względu na ograniczoną ilość obszarów zieleni, mają mniejsze możliwości łagodzenia negatywnych skutków takich zjawisk.

Województwo śląskie, będące obszarem o najwyższej intensywności urbanizacji w Polsce, jest jednocześnie obszarem szczególnie narażonym na skutki zmian klimatu. Problemy te są potęgowane przez urbanizację oraz postępującą suburbanizację, a także rozległe inwestycje infrastrukturalne, które modyfikują lokalne warunki klimatyczne i utrudniają zarządzanie zasobami wodnymi. Aby przeciwdziałać tym zjawiskom, konieczne skoordynowane strategiczne zarządzanie adaptacja, któremu ma służyć Regionalny Plan Adaptacji do Zmian Klimatu, będący elementem kształtowania polityki rozwoju i wizji regionu w kontekście coraz bardziej odczuwalnych zmian klimatu.

Określenie priorytetów oraz ram dla działań adaptacyjnych niezbędnych do podjęcia na szczeblu regionalnym ma wspierać miasta woj. śląskiego w zmniejszaniu ich podatności na zmiany klimatu, ale także we wdrażaniu zrównoważonego rozwoju całego kraju.

Przeczytaj też i obejrzyj:

https://raportcsr.pl/budownictwo-powoli-sie-zazielenia-wysilki-przyniosa-rezultaty-okolo-2030-roku/

https://raportcsr.pl/wojciech-trojanowski-strabag-strategie-neutralnosci-klimatycznej-opisuje-nasze-haslo-work-on-progress/

https://raportcsr.pl/przez-betonoze-miasta-coraz-czesciej-zmagaja-sie-ze-skutkami-powodzi/

Artykuł Światowy Dzień Miast – działaj lokalnie, myśl globalnie pochodzi z serwisu RAPORT CSR.