Ministerstwo Rolnictwa i Środowiska (MAE) we współpracy z Programem Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) zorganizowało w Wietnamie ogólnokrajowe warsztaty poświęcone zarządzaniu inwazyjnymi gatunkami obcymi (IAS). W wydarzeniu uczestniczyło blisko 100 przedstawicieli ministerstw, władz lokalnych, parków narodowych, organizacji międzynarodowych, instytucji badawczych oraz przedsiębiorstw.

Spotkanie odbyło się w ramach projektu „Wsparcie dla wczesnych działań”, finansowanego przez Globalny Fundusz Środowiskowy (GEF). Jego celem jest wzmocnienie potencjału instytucjonalnego i koordynacja działań w zakresie monitorowania, zapobiegania i kontroli IAS w Wietnamie.

Inwazyjne gatunki obce – globalne zagrożenie dla bioróżnorodności

Zgodnie z raportem IPBES z 2023 roku, inwazyjne gatunki obce są jedną z pięciu głównych przyczyn utraty bioróżnorodności na świecie. Udokumentowano ponad 3 500 gatunków szkodliwych, których działalność powoduje straty sięgające 420 miliardów USD rocznie. Co roku do nowych ekosystemów trafia około 200 gatunków obcych, głównie w wyniku działalności człowieka. Bez podjęcia zdecydowanych działań liczba ta może wzrosnąć o jedną trzecią do 2050 roku w porównaniu z 2005 rokiem.

Raport podkreśla, że prewencja jest najskuteczniejszym i najbardziej opłacalnym sposobem ochrony wrażliwych ekosystemów, takich jak wyspy i wody śródlądowe. Wczesne wykrycie oraz odpowiednie zasoby umożliwiają skuteczną eliminację i odbudowę ekosystemów.

Wietnam na pierwszej linii walki z IAS

W Wietnamie szczególne zagrożenie stanowią ślimak złoty jabłkowy, mimoza olbrzymia (Mimosa pigra) oraz hiacynt wodny, które powodują poważne szkody w rolnictwie, ekosystemach słodkowodnych oraz źródłach utrzymania lokalnych społeczności. Kraj ten, mimo bogatej bioróżnorodności, jest wyjątkowo podatny na inwazje biologiczne z powodu ograniczonego monitoringu, braku zasobów i niskiej świadomości społecznej.

Podczas wydarzenia Nguyễn Quốc Trị, wiceminister MAE, podkreślił: – Zapobieganie i kontrola inwazyjnych gatunków obcych to jedno z kluczowych wyzwań w ochronie bioróżnorodności na świecie. Warsztaty stworzyły przestrzeń do wymiany doświadczeń oraz prezentacji praktycznych modeli i technologii, które pomogą w realizacji Krajowej Strategii Bioróżnorodności Wietnamu do 2030 roku z perspektywą do 2050 roku.

Apel o zaangażowanie społeczności i sektora prywatnego

Ramla Khalidi, stała przedstawicielka UNDP w Wietnamie, zaznaczyła: – Rozwiązanie problemu gatunków inwazyjnych to ochrona ludzi, ich zdrowia, źródeł utrzymania i przyszłości. Każde opóźnienie ma swoją cenę. Potrzebujemy nie tylko polityk i instytucji, ale przede wszystkim ludzi – świadomych, zaangażowanych, współpracujących z sektorem prywatnym i wspierających lokalne społeczności.

UNDP wspólnie z MAE opracowuje obecnie krajowe wytyczne dotyczące badań, monitorowania i zarządzania gatunkami inwazyjnymi.

Przykłady skutecznej walki z gatunkami inwazyjnymi

Podczas warsztatów zaprezentowano udane modele działań. W Parku Narodowym Tràm Chim dzięki regulacji hydrologicznej i metodom ekologicznym ograniczono powierzchnię zajętą przez mimozę olbrzymią z ponad 2 000 ha w 2006 roku do zaledwie 22 ha w 2024 roku. W Delcie Mekongu hiacynt wodny jest przetwarzany na nawóz, paszę dla zwierząt i wyroby rzemieślnicze, co jednocześnie ogranicza jego populację i wspiera lokalną gospodarkę.

Eksperci wskazali także na rosnące znaczenie nowoczesnych technologii, takich jak DNA środowiskowe (eDNA), drony, modelowanie rozmieszczenia gatunków, sztuczna inteligencja czy monitoring bioakustyczny.

Nowe przepisy i współpraca międzynarodowa

Podczas spotkania przedstawiono projekt okólnika w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych, określający procedury badania, identyfikacji, oceny i oficjalnego wpisu gatunków. Dokument jest obecnie konsultowany społecznie. Uczestnicy zapoznali się również z doświadczeniami Sri Lanki oraz wnioskami z raportu IPBES, które potwierdzają kluczowe znaczenie wczesnego wykrywania, szybkiej reakcji i zaangażowania wielu stron w proces zarządzania IAS.

Kierunek: bezpieczna i zrównoważona przyszłość

Uczestnicy zgodzili się, że realizacja Krajowej Strategii Bioróżnorodności do 2030 roku i wizji do 2050 roku wymaga silniejszej koordynacji międzysektorowej – od rolnictwa i środowiska, po transport, kwarantannę i administrację lokalną – oraz większego udziału społeczności w ochronie przyrody.

Warsztaty uznano za ważny krok w kierunku połączenia polityki, nauki i praktycznych działań na rzecz ochrony środowiska, zapewniając Wietnamowi bezpieczną i zrównoważoną przyszłość ekologiczną.

Źródło: UNDP

To też może Cię zainteresować:

Azja w Polsce, Polska w Azji

Artykuł Wietnam walczy z inwazyjnymi gatunkami obcymi dla ochrony bioróżnorodności pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

GDOŚ bez pełnych danych o skali zagrożenia

Kontrola objęła Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska (GDOŚ), cztery regionalne dyrekcje ochrony środowiska oraz 16 urzędów jednostek samorządu terytorialnego. Jej celem było sprawdzenie, czy jednostki te prawidłowo realizują zadania w zakresie rozpoznania i zwalczania IGO.

Z raportu wynika, że w żadnej z badanych gmin nie prowadzono kompleksowego rozpoznania występowania inwazyjnych gatunków obcych. NIK wskazała, że przyczyną tego stanu rzeczy był brak wskazania w ustawie o gatunkach obcych podmiotów odpowiedzialnych za prowadzenie takiego rozpoznania.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska opracował plan działań dotyczący priorytetowych dróg przenoszenia IGO. Zidentyfikowano w nim 36 potencjalnych dróg niezamierzonego wprowadzania lub rozprzestrzeniania tych gatunków oraz przypisano zadania poszczególnym instytucjom. NIK zwróciła jednak uwagę, że plan nie zawiera wartości docelowych, co uniemożliwia ocenę realizacji celów strategicznych dokumentu.

Do końca 2020 r. nie wdrożono również kompleksowego programu zwalczania IGO, mimo że opracowano programy dla 15 konkretnych gatunków. Obowiązek ten wynikał z Programu ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej na lata 2015–2020.

Rejestr IGO nie odzwierciedla rzeczywistego stanu

Zgodnie z raportem, GDOŚ nie prowadził rejestru IGO w sposób zapewniający wiarygodne dane o skali i rozmieszczeniu tych gatunków. Rejestr, stanowiący system nadzoru gatunków inwazyjnych zgodnie z rozporządzeniem 1143/2014 PE, nie przedstawiał rzeczywistego obrazu sytuacji. NIK wskazała na przypadki braku zgłaszania lub opóźnień w przekazywaniu informacji o stwierdzonych stanowiskach IGO.

Braki w planach ochrony rezerwatów przyrody

W pięciu regionalnych dyrekcjach ochrony środowiska objętych kontrolą, dla 298 spośród 468 rezerwatów (64 proc.) nie opracowano planów ochrony, co oznacza, że obszary te nie zostały kompleksowo rozpoznane pod kątem występowania i rozprzestrzeniania się gatunków inwazyjnych. W każdym z badanych RDOŚ wystąpiły także przypadki braku realizacji działań zaradczych wobec IGO w rezerwatach przyrody.

Gminne programy ochrony środowiska z lukami

Większość skontrolowanych gmin nie określiła zadań związanych ze zwalczaniem IGO w swoich programach ochrony środowiska. Pięć gmin nie uchwaliło takiego programu, a w trzech nie obowiązywał on przez cały okres objęty kontrolą. W sześciu spośród 12 gmin posiadających programy nie uwzględniono w nich zadań dotyczących IGO, mimo ich obecności na terenie danej jednostki.

Zdaniem NIK, uchwalanie i aktualizowanie lokalnych planów ochrony środowiska jest kluczowe dla skutecznego zarządzania środowiskiem, ponieważ dokumenty te integrują wszystkie działania i inicjatywy podejmowane w tym zakresie.

Wykryte nowe stanowiska roślin IGO, w tym barszczu Sosnowskiego

W żadnym z badanych urzędów nie przeprowadzono kompleksowej analizy liczby i skali występowania IGO. NIK zleciła niezależne rozpoznanie roślin inwazyjnych na wybranych terenach. Eksperci wykryli 246 wcześniej niezidentyfikowanych stanowisk, w tym przypadki barszczu Sosnowskiego, który stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Rośliny te znajdowały się m.in. w pobliżu szkół, domów mieszkalnych oraz ciągów komunikacyjnych.

W pięciu urzędach odnotowano brak działań zaradczych na nieruchomościach należących do gminy, mimo posiadania wiedzy o obecności IGO. W sześciu urzędach działania zaradcze przeprowadzono na nieruchomościach nienależących do gminy, co skutkowało wydatkowaniem środków publicznych bez wcześniejszego poinformowania właścicieli – łącznie na kwotę 65 tys. zł.

Ponadto 10 urzędów nie informowało właścicieli posesji o obowiązkach związanych z eliminacją IGO – sytuacje te dotyczyły 326 nieruchomości.

Rekomendacje NIK: zmiany prawne i wsparcie dla samorządów

NIK zaproponowała nowelizację przepisów, w tym:

• Doprecyzowanie w art. 15 ustawy o IGO organów odpowiedzialnych za rozpoznanie występowania IGO w środowisku.

• Rozszerzenie uprawnień wójtów, burmistrzów i prezydentów miast w zakresie prowadzenia działań zaradczych na koszt właścicieli nieruchomości, którzy nie wykonali obowiązku w ciągu roku od powiadomienia.

• Rozważenie przez Ministra Klimatu i Środowiska możliwości dofinansowania zadań gminnych związanych z rozpoznaniem i eliminacją IGO ze środków publicznych.

Gatunki obce przyczyną wymierania roślin i zwierząt

Międzyrządowa Platforma ds. Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów wskazała w raporcie z września 2023 r., że inwazyjne gatunki obce odpowiadają za 60 proc. przypadków globalnego wymierania roślin i zwierząt, a w 16 proc. są jedyną przyczyną. W Europie występuje ponad 12 tys. gatunków obcych.

Polska ustawa o gatunkach obcych, która weszła w życie 18 grudnia 2021 r., miała na celu dostosowanie krajowych przepisów do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego nr 1143/2014. Wprowadziła m.in. nowe definicje oraz kompetencje dla organów administracji. Szczególną rolę przyznano wójtom, burmistrzom i prezydentom miast. Odpowiadają oni za przyjmowanie zgłoszeń, informowanie właściwych organów i podejmowanie działań zaradczych wobec IGO zagrażających Polsce lub UE.

Źródło i pełna informacja: naukawpolsce.pl

To też może Cię zainteresować:

Koty są inwazyjnym gatunkiem obcym, ale nie w świetle polskiego i unijnego prawa [WYJAŚNIAMY]

Artykuł NIK alarmuje: Polska nie radzi sobie z inwazyjnymi gatunkami obcymi pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Sprawa gatunków inwazyjnych jest ważna, bo jak się szacuje, roczne szkody w środowisku spowodowane przez gatunki obce w Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Południowej Afryce, Wielkiej Brytanii, Indiach oraz Australii oceniono na ok. 100 mld dolarów.

Jak pisze Instytut Ochrony Przyrody PAN (IOP PAN) inwazje biologiczne obcych gatunków uznawane są obecnie za jedno z największych zagrożeń dla światowej przyrody. Tak duża skala tego problemu wynika między innymi z faktu, że jest to jeden z najmniej przewidywalnych i najbardziej dynamicznych procesów przyrodniczych będących skutkiem rozwoju cywilizacji. Jednocześnie inwazje biologiczne pozostają jednym z najmniej zbadanych i najsłabiej rozpoznawanych zagrożeń dla różnorodności biologicznej.

Koty to też problem. Magazyn „Nature Communication” informował, że w samych Stanach Zjednoczonych rocznie koty domowe rocznie uśmiercają od 1.3 do 4 mld ptaków oraz od 6 do ponad 22 mld małych ssaków.

W RaportCSR.pl pisaliśmy o groźnej roślinie inwazyjnej, jaką jest nawłoć kanadyjska, cytując opinie dra hab. Dawida Moronia z Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, prof. dr hab. Piotra Tryjanowskiego z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu oraz dr Magdaleny Lendy z IOP PAN.

Kot domowy, ale obcy. I inwazyjny

Wyjaśniając swoją decyzję o ulokowaniu kota domowego na liście gatunków inwazyjnych, eksperci z IOP PAN napisali m.in.:„Ponieważ istnieją jednoznaczne dowody naukowe na negatywny wpływ kota domowego na rodzimą różnorodność biologiczną, powinien on być zaliczany w naszym kraju do inwazyjnych gatunków obcych. Opinia ta jest zgodna z opinią sformułowaną przez zespół zajmujący się inwazyjnymi gatunkami obcymi w ramach działań Komisji Europejskiej”.

Nie każdy gatunek inwazyjny jest szczególnie groźny

Dalej zaznaczyli, że baza danych Gatunki obce w Polsce stanowi źródło informacji o niemal 1800 gatunkach obcych w Polsce. Znaczna część z nich, zgodnie z przyjętymi definicjami, to inwazyjne gatunki obce. Jednak w świetle unijnych i polskich przepisów koty nie kwalifikują się na wpisania na listę gatunków stwarzających zagrożenie dla UE czy dla Polski (pełne wyjaśnienie IOP PAN można przeczytać TUTAJ). Bo tylko część inwazyjnych gatunków obcych jest szczególnie groźna dla rodzimej bioróżnorodności.

Oznacza to, że poza zakazem wprowadzania do środowiska i przemieszczania w środowisku przyrodniczym, właścicieli kotów domowych nie obowiązują surowe przepisy dotyczące gatunków inwazyjnych uznanych za zagrożenie dla Unii czy dla Polski. Na przykład nie muszą oni uzyskiwać zezwoleń na ich przetrzymywanie. Kot domowy może też być legalnie, bez stosownych zezwoleń, sprzedawany i kupowany.

Bóg stworzył kota, żeby człowiek mógł głaskać tygrysa

Opisywaniem nieporozumień i starć w opisywanej sprawie nie będziemy się zajmować, bo niczego nie wyjaśniają. Należy jeszcze zacytować przyrodników z IOP PAN: „Instytut Ochrony Przyrody PAN przeciwstawia się jakiemukolwiek okrucieństwu względem zwierząt, a zaliczenie kota domowego do inwazyjnych gatunków obcych nie oznacza i nie może tłumaczyć znęcania się nad nimi. Właściciele kotów są zobowiązani do troski o swoje zwierzęta. Wypuszczanie i porzucanie kotów naraża te zwierzęta na choroby i przedwczesną śmierć, np. w wyniku kolizji z samochodami, oraz zagraża rodzimym gatunkom zwierząt”.

I na koniec warto przypomnieć opinię Victora Hugo, że „Bóg stworzył kota, żeby człowiek mógł głaskać tygrysa”. Jest to prawda, domowe koty są doskonałymi łowcami.

Artykuł Koty są inwazyjnym gatunkiem obcym, ale nie w świetle polskiego i unijnego prawa [WYJAŚNIAMY] pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Późnym latem i wczesną często możemy dostrzec żółte połacie drobnych kwitnących roślin. Należą do nawłoci kanadyjskiej, która atakuje polskie łąki, również położone w takich puszczach jak kampinoska, od 1872 r. Angielska nazwa tej rośliny „Goldenrod” – złota rózga, oddaje nie tylko twardość i hardość rośliny, ale sugeruje też negatywne konotacje.

Agresywność nawłoci polega na tym, że roślina ta nie potrzebuje wiele do życia a dzięki dużej dynamice wzrostu skutecznie konkuruje o światło i składniki odżywcze z rodzimymi gatunkami. Później w nawłociowiskach (jednogatunkowych płatach, często o powierzchni kilku ha) praktycznie niemożliwe są odnowienia gatunków rodzimych, nawet małych drzew i krzewów, gdyż utrudnione jest kiełkowanie siewek. Obecność nawłoci kanadyjskiej powoduje zmiany właściwości gleby, a jej obecność przyczynia się m.in. do zwiększenia pH podłoża, zawartości azotu, węgla i substancji organicznych.

Paradoksem jest, że roślina wykorzystywana jako pożytek dla pszczół, przyczynia się do ograniczenie liczebności krajowych zapylaczy, szczególnie dzikich pszczół i bzygowatych, odwiedzających kwiaty. Motyle dzienne, pszczoły, bzygowate, są wrażliwe i wycofują się z miejsc zajmowanych przez inwazyjne nawłocie. Znane są przypadki, gdzie w płatach z udziałem inwazyjnych roślin, różnorodność zapylaczy spadła aż o 90 proc.

Potwierdza to dr hab. Dawid Moroń z Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN przypominając, że w Polsce jest około 450 gatunków pszczół i że nawłocie są jednymi z najbardziej inwazyjnych gatunków roślin na świecie. – Na nawłociowiskach obserwujemy znaczny spadek różnorodności rodzimych gatunków roślin. Co więcej, nawłocie kwitną późnym latem, dlatego przez większość sezonu wegetacyjnego nawłociowiska nie oferują pokarmu dla wielu gatunków dzikich pszczół. O ironio, w pewnym stopniu za rozprzestrzenianie się inwazyjnych nawłoci są odpowiedzialni pszczelarze. Niepotwierdzone naukowo przekonanie, że miód nawłociowy ma „super” lecznicze właściwości, zachęca pszczelarzy do kupowania i sadzenia nawłoci na coraz to nowych obszarach. Taka działalność jest niezgodna z prawem – UE reguluje zasady handlu gatunkami inwazyjnymi – i bardzo szkodliwa dla rodzimej różnorodności biologicznej, w tym różnorodności pszczół…tych dzikich – mówi naukowiec.

Czy nawłoć wpływa na ptaki? – Nasze badania wykonane już przed dekadą wskazują, że tak i to zdecydowanie negatywne. Nawłoć tworzy gęste łany, w których trudno się poruszać, a nawet wylądować. Nie zapominajmy, że większość tradycyjnych ptaków łąk i pól gniazduje na ziemi, a trawy na łąkach czy zboża są jednak mniej gęste niż spore połacie nawłoci – wyjaśnia prof. dr hab. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. – Ponadto nawłoć swoją obecnością niemalże wyjaławia glebę i jest tam mało owadów, stanowiących pokarm ptaków. Paradoksem jest, że nawłociowiska być może pozytywnie wpływają na jeden gatunek, zresztą także inwazyjny, na bażanta. Czyli można by powiedzieć, że wrogowie naszej rodzimej przyrody działają razem – dodaje prof. Tryjanowski.

Zdaniem ekspertów, nawłoć może też negatywnie oddziaływać na ludzi, choćby powodując katar sienny, zwłaszcza przy suchej i wietrznej pogodzie, kiedy to stężenie pyłku w powietrzu może przeszkadzać wrażliwym osobom.

Specjaliści od gatunków inwazyjnych uważają, że ograniczanie występowania nawłoci jest trudnym i pracochłonnym. Jeżeli rozprzestrzenienie nie jest jeszcze duże, to należy wykopywać poszczególne kępy. Jeżeli zajęte są większe obszary a warunki siedliskowe nie pozwalają na użycie ciężkiego sprzętu do wyorania kłączy, to najprostszym sposobem jest regularne koszenie nawłoci, nawet kilka razy w roku, przed okresem kwitnienia.

Walka z nawłocią jest też niezwykle kosztowna. Np. Kampinoski Park Narodowy od lat prowadzi walkę z roślinnymi gatunkami inwazyjnymi, w tym z nawłocią, a rozpisany w tym roku przetarg na ratowanie przed nimi puszczy opiewał aż na ponad 2,1 mln zł. Do kosztów usuwania gatunków inwazyjnych, w tym mechanicznego czy radykalnego wyrywania, należy doliczyć też choćby ich wywóz i utylizację.

Konieczność prowadzenia edukacji podkreśla dr Magdalena Lenda z Instytutu Ochrony Przyrody PAN: – Naukowcy od niedawna badają kompleksowy wpływ inwazji na ekosystemy, toteż społeczeństwo mało wie o ich przyrodniczych i ekonomicznych skutkach. Efektywne informowanie powinno odwoływać się do skutków bliskich człowiekowi, wynikających ze strat usług ekosystemowych. Tylko wtedy większość ludzi podejmie działania – ocenia naukowiec. Jest to istotne, bo nawłoć kanadyjska obniża różnorodność zapylaczy, rodzimych roślin i degraduje glebę. – Mniej zapylaczy oznacza mniej lubianych owoców, np. truskawek. Mniejsza różnorodność roślin to monotonia krajobrazu i mniej pożytków dla pszczół. Zdegradowana gleba to mniejsze plony – wylicza dr Lenda.

Ponad 10 lat temu parki krajobrazowe forsowały hasło: „Zamień nawłocie na malwy przy płocie!”. Jak widać, zyskało ono na ważności.

Artykuł Agresywna nawłoć kanadyjska niszczy polską przyrodę pochodzi z serwisu RAPORT CSR.