Przełowienie i zmiany klimatu największym zagrożeniem dla oceanów

– Oceany mierzą się dzisiaj z wieloma problemami. Do najważniejszych i najpoważniejszych należą zmiana klimatu oraz przełowienie, czyli sytuacja, kiedy łowimy za dużo ryb, nie zostawiając w oceanach wystarczającej ilości dorosłych osobników, żeby populacje mogły się samodzielnie, w naturalny sposób odradzać – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Gabriela Kotkowska, marketing & communication manager w Marine Stewardship Council (MSC) na Polskę i Europę Centralną.

Jak podaje MSC, poziom przełowienia wzrósł w ostatnich dziesięcioleciach, a liczba przełowionych stad jest obecnie trzykrotnie wyższa niż w 1970 roku. Według danych FAO z raportu „The State of World Fisheries and Aquaculture 2024” ponad 35 proc. światowych zasobów ryb jest przełowionych. Odsetek rośnie o około 1 pkt proc. rocznie.

– Do największych wyzwań należy walka z przełowieniem i zapobieganie mu, a także skuteczna ochrona oceanów. Działania te wymagają międzynarodowej współpracy, odpowiednich regulacji, długofalowego podejścia do ochrony oceanów, zaangażowania i odpowiedzialności sektora biznesu, a także świadomości społecznej na temat tego, jaką rolę oceany odgrywają w naszym życiu – podkreśla Gabriela Kotkowska.

Dalsza część tekstu jest pod materiałem filmowym

Stan oceanów budzi niepokój, ale wiedza konsumentów nadal jest niewystarczająca

Według badania przeprowadzonego na zlecenie MSC przez niezależną firmę badawczą GlobeScan wśród 31 tys. osób z 23 krajów 80 proc. respondentów martwi się stanem oceanów. Wśród głównych zagrożeń wymieniają zmianę klimatu, zanieczyszczenie środowiska oraz zmniejszającą się populację ryb.

– Co ciekawe, wyniki tej samej ankiety pokazują, że co piąta osoba nie wie, że oceany pokrywają większą powierzchnię Ziemi niż lądy. 35 proc. osób błędnie uważa, że przeławiane populacje nie mogą się odrodzić – mówi ekspertka Marine Stewardship Council. – W Polsce ta sytuacja wygląda podobnie. Dostrzegamy problem przełowień, natomiast ciągle wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, czym jest zrównoważone rybołówstwo i jak to działa.

28 proc. polskich respondentów błędnie uważa również, że lokalne pochodzenie ryb jest tożsame ze zrównoważonymi połowami. Podobnie jak badani w innych krajach Polacy mają przekonanie, że przełowione populacje nie mogą się odrodzić.

Zrównoważone rybołówstwo może odwrócić negatywne trendy

– Wszystkie negatywne trendy można odwrócić. Obecnie największymi problemami są przełowienie oraz złe zarządzanie. Można z tym walczyć i nasza organizacja robi to dzięki swojemu standardowi. Stada, które są objęte programem certyfikacji MSC, nie są przeławiane. W morzach i oceanach zostaje zdecydowanie więcej ryb i one potrafią się same naturalnie odradzać – tłumaczy Tomasz Zakrzewski, commercial manager w Marine Stewardship Council na Polskę i Europę Centralną.

Jak podkreśla, nie ma jednej uniwersalnej metody stosowanej dla wszystkich zagrożonych gatunków i akwenów.

– To wymaga również decyzji politycznych. Ryby nie znają granic, pływają w akwenach międzynarodowych i dlatego tak ważna jest współpraca. Istotne jest więc, aby wszystkie zainteresowane strony miały świadomość tego, że współpracując przy ochronie konkretnego gatunku, są w stanie spowodować, że będzie się on naturalnie odradzał – wskazuje ekspert MSC.

Sardynka iberyjska przykładem skutecznej ochrony zasobów morskich

Są już przykłady takich pozytywnych zmian. Jednym z nich jest sardynka iberyjska.

– Sardynka iberyjska jeszcze kilka lat temu była gatunkiem zagrożonym. Do tego stopnia, że naukowcy rekomendowali tymczasowe zamykanie łowisk. Rybacy z Portugalii i Hiszpanii podjęli decyzję o nawiązaniu współpracy. Dzięki temu w 2025 roku w morzach znajdowało się ponad cztery razy więcej sardynek niż dekadę temu i ponownie połowy otrzymały certyfikat MSC – wyjaśnia Tomasz Zakrzewski.

O zrównoważonym rybołówstwie można mówić wówczas, gdy pozostawia wystarczającą ilość ryb w oceanach i minimalizuje wpływ na siedliska morskie i całe ekosystemy. Aby było to możliwe, rybołówstwo musi być odpowiednio zarządzane. Organizacja MSC szacuje, że gdyby wszystkie połowy były zarządzane w sposób zrównoważony, rocznie pozwoliłoby to na pozyskiwanie o 16 mln t ryb więcej. To z kolei zapewniłoby wystarczającą ilość białka dla dodatkowych 72 mln ludzi.

Dlaczego oceany są kluczowe dla życia na Ziemi?

– Musimy wszyscy pamiętać, że nasze życie zależy od kondycji oceanów i że bez oceanów nie byłoby życia na Ziemi. Oceany pokrywają 70 proc. powierzchni Ziemi, regulują klimat i dostarczają nam przede wszystkim pożywienia. Ryby, owoce morza i algi morskie są w wielu krajach podstawowym składnikiem codziennej diety oraz ważnym źródłem białka – zaznacza Gabriela Kotkowska. – Oceany dają nam też pracę. Ponad 30 mln ludzi na świecie jest zatrudnionych w rybołówstwie. To pokazuje, jak ważne są oceany i że wszyscy mamy obowiązek je chronić. To jest nasza wspólna odpowiedzialność.

Światowy Dzień Oceanów zachęca do odpowiedzialnych wyborów konsumenckich

Standard Zrównoważonego Rybołówstwa MSC to zbiór zasad przygotowany razem z naukowcami, rybakami i przedstawicielami innych organizacji zajmujących się ochroną środowiska. Na jego podstawie organizacja stworzyła program certyfikacji zrównoważonego rybołówstwa dzikich ryb i owoców morza. Na co dzień MSC współpracuje z branżą rybną: producentami, przetwórcami i sieciami handlowymi. Prowadzi także kampanie edukacyjne skierowane do konsumentów. Jedną z okazji do podnoszenia świadomości konsumenckiej jest obchodzony 8 czerwca Światowy Dzień Oceanów.

– Każdy z nas może wspierać ochronę mórz i oceanów, chociażby wybierając podczas codziennych zakupów ryby i owoce morza z certyfikatem zrównoważonego rybołówstwa MSC. Gwarantuje on, że produkty pochodzą ze stabilnych łowisk, które są dobrze zarządzane, a połowy w minimalny sposób wpływają na siedliska i ekosystemy morskie – podkreśla ekspertka MSC. – Dzięki takim wyborom wspieramy ochronę zasobów morskich oraz rybaków, którzy starają się łowić w sposób odpowiedzialny i z poszanowaniem środowiska naturalnego.

W ramach programu MSC liczba zaangażowanych rybołówstw wzrosła z 716 (2023–2024) do 738 (2024–2025). Całkowity wolumen połowów na 31 marca 2025 roku wynosił ponad 16 mln t, co stanowi 20,6 proc. wszystkich połowów dzikich organizmów morskich.

Źródło: Newseria Biznes

To też może Cię zainteresować

Światowy Dzień Środowiska. Spirala ocieplenia kręci się szybciej niż przewidywano a Trump likwiduje system monitorowania oceanów

Artykuł Światowy Dzień Oceanów 2026. Przełowienie zagraża ponad jednej trzeciej stad ryb na świecie pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Przez wiele lat głównym celem działań klimatycznych było ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Działania te nadal pozostają istotnym warunkiem zahamowania wzrostu ocieplenia. Liczne analizy pokazują jednak, że sama redukcja emisji może nie wystarczyć do zatrzymania zachodzących zmian.

Dalsza część tekstu jest pod wywiadem z Marią Andrzejewską, Dyrektor Generalną UNEP GRID Warszawa

Usuwanie dwutlenku węgla z atmosfery

Analizy naukowe wskazują, że nawet przy bardzo ambitnym ograniczaniu emisji prawdopodobnie konieczne będzie również usuwanie części dwutlenku węgla z atmosfery. Działania określane mianem Carbon Dioxide Removal (CDR), mogą obejmować rozwiązania technologiczne, ale także działania oparte na naturze, takie jak odtwarzanie lasów, mokradeł czy innych ekosystemów magazynujących węgiel.

Jednocześnie badania pokazują, że nawet skuteczne usuwanie CO₂ nie oznacza automatycznego przywrócenia ekosystemów do stanu sprzed epoki przemysłowej. Ocieplenie klimatu pozostawia trwały ślad między innymi w oceanach, których funkcjonowanie może nie wrócić do wcześniejszej równowagi. To kolejny argument za tym, jak bardzo potrzebujemy pospolitego ruszenia i pilnego zaangażowania w te działania.

Szczególnego znaczenia nabierają rozwiązania określane jako Nature-based Solutions (NbS) – działania wykorzystujące potencjał przyrody do rozwiązywania problemów społecznych, klimatycznych i środowiskowych.

Działania klimatyczne siłami natury

Nowy raport „Rooted in Nature” przygotowany przez UNEP Copenhagen Climate Centre pokazuje, że rozwiązania oparte na naturze mogą jednocześnie ograniczać skutki zmiany klimatu, zwiększać odporność miast i wspierać ochronę bioróżnorodności. Zieleń miejska pomaga obniżać temperaturę podczas fal upałów. Mokradła i naturalne tereny zalewowe zmniejszają ryzyko powodzi. Odtwarzanie ekosystemów poprawia retencję wody, wspiera produkcję żywności i wzmacnia lokalną odporność na ekstremalne zjawiska pogodowe.

Autorzy raportu zwracają uwagę, że skuteczne wdrażanie Nature-based Solutions wymaga współpracy wielu poziomów zarządzania. Cele klimatyczne zapisane w krajowych strategiach powinny znajdować odzwierciedlenie w działaniach podejmowanych przez miasta i społeczności lokalne. Jednocześnie doświadczenia zdobywane lokalnie mogą pomagać tworzyć skuteczniejsze polityki krajowe.

Finansowanie ochrony środowiska

Raport podkreśla również znaczenie finansowania. Przyroda nadal zbyt rzadko jest traktowana jako element infrastruktury, mimo że dostarcza realnych korzyści – od regulacji klimatu po ochronę zasobów wodnych. Włączanie Nature-based Solutions do systemów finansowania, planowania przestrzennego i polityk rozwojowych może przyspieszyć ich wdrażanie na większą skalę.

Szczególnie interesujący jest wniosek dotyczący roli miast. To właśnie lokalne projekty pilotażowe często stają się źródłem zmian systemowych. Gdy rozwiązanie działa w praktyce, łatwiej zdobywa finansowanie, społeczną akceptację i miejsce w przepisach. W ten sposób pojedyncze inicjatywy mogą prowadzić do szerszej transformacji.

Re:Generacja w Polsce

Wnioski płynące z raportu UNEP znajdują potwierdzenie również w Polsce. Program Re:Generacja, realizowany przez UNEP/GRID-Warszawa w ramach ogłoszonej przez ONZ Dekady Odtwarzania Ekosystemów, pokazuje jak lokalne działania mogą przekładać się na szersze cele klimatyczne i środowiskowe. Przez pięć lat program objął ochroną i działaniami odtworzeniowymi 33 cenne przyrodniczo ekosystemy, angażując parki narodowe, organizacje społeczne, firmy i wolontariuszy. To właśnie tego typu inicjatywy autorzy raportu określają jako „dowód działania” – lokalne projekty, które pokazują skuteczność rozwiązań opartych na naturze i mogą inspirować kolejne samorządy, instytucje oraz partnerów do ich wdrażania na większą skalę.

Wiele z tych działań znajduje odzwierciedlenie również w inicjatywach promowanych w ramach polskich obchodów Światowego Dnia Środowiska. Na stronie kampanii „Dla Planety” można znaleźć konkretne przykłady działań dla klimatu: ochronę i odtwarzanie ekosystemów, sadzenie drzew, zwiększanie retencji wody, zazielenianie przestrzeni miejskich, wspieranie odnawialnych źródeł energii czy działania na rzecz lokalnej bioróżnorodności.

Wspólnym mianownikiem tych inicjatyw jest przekonanie, że działania dla klimatu nie ograniczają się wyłącznie do redukcji emisji. Często obejmują również odbudowę i wspomaganie procesów przyrodniczych, które przez tysiące lat pomagały stabilizować warunki życia na Ziemi.

Hasło #NowForClimate przypomina, że czas ma znaczenie. Im szybciej ograniczymy emisje i zaczniemy inwestować w rozwiązania oparte na naturze, tym większa będzie szansa na zachowanie warunków, od których zależy bezpieczeństwo ludzi, gospodarki i przyrody. Działania dla klimatu i działania dla bioróżnorodności są dwiema stronami tej samej odpowiedzi na wyzwania XXI wieku – podkreśla UNEP-GRID Warszawa.

Masowe migracje i utrata bioróżnorodności

Zmiany klimatyczne mają jeszcze inne skutki. Jak pisze na portalu LinkedIn Monika Michalska, Climate Risk & Sustainability Manager UNEP/GRID-Warszawa, publikacja „Prioritizing involuntary immobility in climate policy and disaster planning” z 2025 r. pokazuje, że zmiana klimatu może jednocześnie zwiększać presję migracyjną i ograniczać zdolność ludzi do wyjazdu. IDMC (Internal Displacement Monitoring Centre) wskazuje, że w 2024 roku odnotowano 𝟳,𝟴 𝗺𝗹𝗻 𝘄𝗲𝘄𝗻𝗲̨𝘁𝗿𝘇𝗻𝘆𝗰𝗵 𝗽𝗿𝘇𝗲𝗺𝗶𝗲𝘀𝘇𝗰𝘇𝗲𝗻́ 𝘀𝗽𝗼𝘄𝗼𝗱𝗼𝘄𝗮𝗻𝘆𝗰𝗵 𝗸𝗮𝘁𝗮𝘀𝘁𝗿𝗼𝗳𝗮𝗺𝗶 w samej Afryce Subsaharyjskiej.

Bank Światowy szacuje, że 𝗱𝗼 𝟮𝟬𝟱𝟬 𝗿𝗼𝗸𝘂 𝘇𝗺𝗶𝗮𝗻𝗮 𝗸𝗹𝗶𝗺𝗮𝘁𝘂 𝗺𝗼𝘇̇𝗲 𝘇𝗺𝘂𝘀𝗶𝗰́ 𝗻𝗮𝘄𝗲𝘁 𝟮𝟭𝟲 𝗺𝗹𝗻 𝗼𝘀𝗼́𝗯 𝗱𝗼 𝗺𝗶𝗴𝗿𝗮𝗰𝗷𝗶 𝘄𝗲𝘄𝗻𝗲̨𝘁𝗿𝘇𝗻𝗲𝗷 𝘄 𝘀𝘄𝗼𝗶𝗰𝗵 𝗸𝗿𝗮𝗷𝗮𝗰𝗵, jeśli nie zostaną podjęte zdecydowane działania adaptacyjne.

Ekspertka wskazuje też, że innym z najważniejszych sygnałów jest 𝘂𝘁𝗿𝗮𝘁𝗮 𝗯𝗶𝗼𝗿𝗼́𝘇̇𝗻𝗼𝗿𝗼𝗱𝗻𝗼𝘀́𝗰𝗶. Publikacja w Nature „The global human impact on biodiversity” z 2025 r. wskazuje, że na zmiany bioróżnorodności wpływa jednocześnie kilka głównych czynników: zmiana użytkowania gruntów, eksploatacja zasobów, zanieczyszczenia, gatunki inwazyjne oraz zmiana klimatu. To oznacza, że 𝗸𝗿𝘆𝘇𝘆𝘀 𝗽𝗿𝘇𝘆𝗿𝗼𝗱𝗻𝗶𝗰𝘇𝘆 𝗻𝗶𝗲 𝗺𝗮 𝗷𝗲𝗱𝗻𝗲𝗷 𝗽𝗿𝘇𝘆𝗰𝘇𝘆𝗻𝘆 i nie da się go rozwiązać jednym działaniem.

Donald Trump nie chce monitoringu oceanów

Trzy dni wcześniej, jak informują światowe i polskie media, administracja prezydenta Donalda Trumpa zaczęła demontaż Ocean Observatories Initiative (OOI). Jest to sieć warta około 368–386 milionów dolarów, składająca się z ponad 900 instrumentów głębinowych zbudowanych ponad dekadę temu. Dostarcza kluczowych danych w czasie rzeczywistym na temat prądów oceanicznych, temperatur, absorpcji węgla, ekosystemów morskich i zjawisk związanych ze zmianami klimatu.

Zdaniem ekspertów, decyzja Trumpa uderzy w możliwość uzyskiwania informacji dotyczących zmian klimatycznych, w tym choćby monitoringu stanu oceanów i gospodarki morskiej. Skutki szybkich zmian klimatycznych uderzą jednak w całą światową gospodarkę, poszczególne firmy i system rolno-spożywczy. Obniżą poziom życia choćby poprzez suszę, podwyżkę cen żywności i ograniczenia w dostępie do wody.

Decyzja prezydenta Trumpa jest konsekwencją jego polityki klimatycznej, kiedy to na początku drugiej prezydentury nazwał zmiany klimatyczne klimatycznym kłamstwem. Od tego czasu prezydent konsekwentnie zwalnia naukowców z różnych instytucji badawczych. Chce uwolnić gospodarkę od przepisów dotyczących korzystania z paliw kopalnianych aby zwiększyć jej konkurencyjność wobec Chin. Tyle, że Chiny i niektóre państwa Europy postanowiły szybko skorzystać z wiedzy zwalnianych ekspertów, oferując ich pracę u siebie.

Źródło: UNEP-GRID Warszawa, portal LinkedIn, portal X, inf. wł.

Artykuł Światowy Dzień Środowiska. Spirala ocieplenia kręci się szybciej niż przewidywano a Trump likwiduje system monitorowania oceanów pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Polska może stać się jednym z największych przegranych obecnego systemu ETS – wynika z najnowszego raportu Warsaw Enterprise Institute pt. „W poszukiwaniu optymalnej polityki klimatycznej”. Autorzy raportu alarmują, że rosnące koszty polityki klimatycznej UE coraz mocniej uderzają w polską gospodarkę, przemysł i gospodarstwa domowe.

Według raportu Polska znajduje się wśród krajów najbardziej obciążonych systemem handlu emisjami ETS. Już dziś system obciążający polską gospodarkę szacowany jest nawet na 12,87 mld euro rocznie, a koszt dla obywateli może sięgać nawet 352 euro na mieszkańca.

Najważniejsze wnioski raportu:

• Polska należy do państw UE najbardziej obciążonych kosztami systemu ETS.
• Według raportu wpływ ETS na polską gospodarkę może wynosić nawet 12,87 mld euro dodatkowych kosztów rocznie.
• Koszt systemu ETS dla Polski szacowany jest nawet na 352 euro rocznie na mieszkańca.
• Po wdrożeniu ETS 2 dodatkowe koszty obejmą transport drogowy oraz ogrzewanie budynków.
• Raport ostrzega, że ceny ogrzewania mogą wzrosnąć nawet o 31–41 proc., a koszty transportu o około 25 proc.
• Według autorów system ETS zwiększa ryzyko ucieczki przemysłu poza UE i osłabia konkurencyjność polskiej gospodarki.

Autorzy raportu wskazują, że Polska jest szczególnie narażona na skutki systemu ETS ze względu na strukturę gospodarki oraz wysoki udział przemysłu energochłonnego i energetyki konwencjonalnej.

– Ta sama cena emisji CO2 oznacza zupełnie inne skutki dla Niemiec czy Francji niż dla Polski. W Europie Środkowo-Wschodniej ETS działa często bardziej jak kara gospodarcza niż impuls modernizacyjny – wskazuje Marek Lachowicz, główny autor raportu.

Szczególne obawy budzi planowane wdrożenie ETS 2, które od 2028 roku obejmie m.in. transport drogowy oraz ogrzewanie budynków mieszkalnych. Według raportu najmocniej odczują to mieszkańcy mniejszych miejscowości oraz gospodarstwa o niższych dochodach.

Raport zwraca uwagę, że rosnące ceny energii już dziś ograniczają możliwości inwestycyjne przedsiębiorstw i zmniejszają konkurencyjność polskiego przemysłu wobec firm spoza UE.

– W praktyce przedsiębiorstwa nie mają alternatywy dla zakupu uprawnień. Jednocześnie ceny są bardzo niestabilne i podatne na spekulację. To utrudnia planowanie inwestycji i zwiększa ryzyko dla całej gospodarki – podkreślają autorzy raportu.

Według analizy WEI obecny model polityki klimatycznej powinien zostać zastąpiony rozwiązaniami bardziej opartymi na mechanizmach wolnorynkowych, takimi jak ulgi podatkowe dla inwestycji dekarbonizacyjnych oraz fundusze wspierające szybkie wdrażanie innowacji technologicznych.

Raport został przygotowany przez Warsaw Enterprise Institute we współpracy z Responsible Energy Transition Association oraz Climate & Freedom International Coalition.

Cały rapor jest dostępny TUTAJ: https://wei.org.pl/wp-content/uploads/2026/06/W-poszukiwaniu-optymalnej-polityki-klimatycznej.pdf

Artykuł Polska zapłaci jedną z najwyższych cen za ETS? Nowy raport WEI ostrzega przed kosztami unijnej polityki klimatycznej pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Ryzyka klimatyczne coraz ważniejsze dla przedsiębiorstw

Zmiany klimatu to zjawisko o fundamentalnym wpływie na globalną i regionalną gospodarkę, generujące realne i coraz bardziej wymierne skutki finansowe dla przedsiębiorstw. Z tego powodu, firmy coraz częściej uzupełniają swoje systemy zarządzania ryzykiem o zarządzanie ryzykiem klimatycznym.

Ryzyka fizyczne i ryzyka transformacyjne związane ze zmianami klimatu

Standardowo zarządzanie ryzykiem klimatycznym realizowane jest w dwóch strumieniach. Pierwszym z nich są ryzyka fizyczne, czyli materializowanie się zmian klimatu m.in. w postaci powodzi, susz, fal upałów, wzrostu poziomu morza, średniej temperatury czy zmian w opadach. Zjawiska te mogą wpływać zarówno bezpośrednio na aktywa spółki powodując ich zniszczenie lub wpływając na koszty ich utrzymania (zmiana kosztów ogrzewania, chłodzenia, konserwacji), jak też na opłacalność dotychczasowego modelu biznesowego.

Drugim strumieniem są ryzyka transformacyjne, czyli tzw. ryzyka przejścia, które wynikają z procesu dekarbonizacji gospodarki. Wśród tych ryzyk należy wymienić ryzyka regulacyjne (konieczność dostosowania się do nowych regulacji, wyższe ceny CO2 w systemie EU ETS, nowy system CBAM, wymogi efektywności energetycznej czy ograniczenia stosowania paliw kopalnych), technologiczne (czyli pojawienie się nowych technologii konkurencyjnych w stosunku do tych stosowanych obecnie), rynkowe (wynikające ze zmiany preferencji klientów, cen energii, dostępności surowców) czy reputacyjne (związane z zarzutami greenwashingu, presji inwestorów, oczekiwań klientów i opinii publicznej).

Szanse biznesowe wynikające z transformacji klimatycznej

Warto podkreślić, że choć powszechnie stosowany termin to „ryzyka klimatyczne”, kompleksowa analiza wpływu zmian klimatu na przedsiębiorstwo obejmuje również identyfikację szans – zarówno tych wynikających z transformacji energetycznej (np. pojawienie się rosnącego popytu na niskoemisyjne produkty i usługi oraz dostęp do nowych źródeł finansowania), jak i tych związanych ze zmianami fizycznymi (np. wydłużenie sezonu wegetacyjnego w niektórych regionach czy otwarcie nowych szlaków transportowych).

Pełna ocena ryzyk i szans klimatycznych daje organizacji znacznie bardziej użyteczny obraz strategiczny niż sama analiza zagrożeń.

Dyrektywa CSRD i oczekiwania inwestorów wobec firm

Ocena ryzyk klimatycznych staje się więc nieodłącznym elementem systemów zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwach. Jest to napędzane nie tylko przez obowiązki regulacyjne, ale przez szerszą zmianę w sposobie, w jaki rynki finansowe oceniają długoterminową odporność biznesową.

Dyrektywa CSRD zobowiązuje firmy do identyfikacji i ujawnienia ryzyk klimatycznych (zarówno fizycznych, jak i przejścia), oceny ich potencjalnych skutków finansowych oraz opisania działań adaptacyjnych mających na celu ograniczenie tych skutków. Sam ten wymóg skłania wiele organizacji do fundamentalnego przemyślenia sposobu, w jaki kwestie klimatyczne są uwzględniane w ich strukturach zarządzania i planowaniu strategicznym.

Poza zgodnością z regulacjami, ocena ryzyk klimatycznych jest coraz powszechniejszym oczekiwaniem banków i inwestorów, którzy często wymagają rzetelnej, skwantyfikowanej analizy ekspozycji klimatycznej jako warunku udzielenia finansowania.

Proces ten obejmuje nie tylko identyfikację ryzyk i szans, ale również oszacowanie przewidywanych skutków finansowych oraz zdefiniowanie kluczowych założeń do testów na utratę wartości dla istotnych aktywów w kontekście analizy scenariuszy klimatycznych. Firmy, które potrafią przedstawić wiarygodną i perspektywiczną ocenę swojego profilu ryzyka klimatycznego, są lepiej przygotowane do pozyskiwania kapitału, ochrony wartości aktywów i budowania długoterminowego zaufania inwestorów.

Ocena i kwantyfikacja ryzyk klimatycznych

W praktyce ocena i kwantyfikacja ryzyk klimatycznych przebiega wieloetapowo. Punktem wyjścia jest identyfikacja kluczowych aktywów i procesów oraz ocena ich odporności na fizyczne zagrożenia i szanse klimatyczne, a także możliwości ich adaptacji do zmieniających się warunków.

W kolejnym etapie szacuje się wysokość potencjalnych strat lub zysków finansowych w przypadku materializacji zidentyfikowanych ryzyk. Na tej podstawie budowane są modele probabilistyczne, które analizują prawdopodobieństwo wystąpienia poszczególnych zdarzeń. Proces ten pozwala na kwantyfikację finansowych skutków ryzyk fizycznych i stanowi solidną podstawę do podejmowania decyzji inwestycyjnych i planowania działań adaptacyjnych.

Analiza ryzyk przejścia i scenariuszy dekarbonizacji

W przypadku ryzyk przejścia, proces kwantyfikacji wymaga odmiennego podejścia niż w przypadku ryzyk fizycznych, ponieważ ich materializacja jest w większym stopniu uzależniona od czynników regulacyjnych, rynkowych i technologicznych, a także od przyjętych scenariuszy transformacji gospodarczej. W praktyce oznacza to konieczność modelowania wpływu różnych ścieżek dekarbonizacji (np. scenariusze 1,5°C, 2°C czy scenariusze opóźnionej transformacji) na kluczowe zmienne finansowe przedsiębiorstwa.

Analiza ta obejmuje w szczególności projekcję przyszłych cen uprawnień do emisji CO₂, zmian kosztów energii i surowców, potencjalnych nakładów inwestycyjnych niezbędnych do dostosowania aktywów do nowych wymogów regulacyjnych, a także wpływu zmian technologicznych i preferencji klientów na przychody.

W wielu wypadkach konieczne jest również uwzględnienie ryzyka przedwczesnej utraty wartości aktywów (tzw. stranded assets), które w wyniku zaostrzenia polityki klimatycznej lub zmiany warunków rynkowych mogą stać się ekonomicznie nieopłacalne przed końcem ich planowanego okresu użytkowania.

Kwantyfikacja ryzyk przejścia często opiera się na analizie wrażliwości oraz analizie scenariuszowej, pozwalającej ocenić, jak zmiany kluczowych parametrów (np. cen emisji, kosztów technologii, wolumenów sprzedaży) przekładają się na wyniki finansowe, w tym EBITDA, przepływy pieniężne czy wartość przedsiębiorstwa.

Uzupełnieniem tych analiz są modele probabilistyczne lub deterministyczne, które integrują różne źródła niepewności i pozwalają na oszacowanie rozkładu potencjalnych wyników finansowych w zależności od przyjętego scenariusza transformacji. Tego rodzaju podejście umożliwia nie tylko identyfikację najbardziej wrażliwych obszarów działalności, ale również stanowi podstawę do opracowania strategii dekarbonizacji, optymalizacji portfela aktywów oraz podejmowania świadomych decyzji inwestycyjnych.

Wykorzystanie szans wynikających ze zmiany klimatu i otoczenia regulacyjnego

Finalnym etapem jest zaplanowanie działań pozwalających maksymalnie wykorzystać szanse związane ze zmianą klimatu jednocześnie minimalizując negatywny wpływ zmian klimatu na długoterminowe wyniki finansowe. W wypadku przedsiębiorstw z sektora energetycznego etap ten ma szczególne znaczenie strategiczne, ponieważ transformacja energetyczna nie tylko generuje istotne ryzyka, ale również tworzy szerokie spektrum nowych możliwości wzrostu i budowania przewagi konkurencyjnej.

W praktyce wykorzystanie szans klimatycznych obejmuje przede wszystkim rozwój i dywersyfikację portfela wytwórczego w kierunku źródeł nisko- i zeroemisyjnych, takich jak odnawialne źródła energii, energetyka jądrowa czy technologie magazynowania energii.

Przedsiębiorstwa energetyczne coraz częściej inwestują również w rozwiązania wspierające elastyczność systemu energetycznego, rozwój sieci inteligentnych (smart grids) oraz cyfryzację infrastruktury, co pozwala lepiej odpowiadać na zmienność produkcji energii i rosnący udział źródeł odnawialnych, a także aktywizację strony popytowej (demand side response).

Istotnym obszarem jest także rozwój nowych modeli biznesowych, takich jak oferowanie usług związanych z efektywnością energetyczną, elektromobilnością czy zdecentralizowaną produkcją energii (np. instalacje prosumenckie, mikrosieci).

Obszarem inwestycyjnym, który w ostatnim czasie zyskuje na istotności są także systemy magazynowania energii (BESS – Battery Energy Storage Systems), które zwiększają elastyczność systemu elektroenergetycznego i umożliwiają efektywne zarządzanie nadwyżkami produkcji z niestabilnych źródeł odnawialnych, kompensując niedopasowanie profilu generacji energii z OZE (np. fotowoltaiki) do zapotrzebowania na energię elektryczną odbiorców.

Wdrażanie rozwiązań BESS pozwala przedsiębiorstwom zarówno optymalizować przychody poprzez udział w rynkach usług systemowych i bilansujących, jak i ograniczać ryzyko związane z wahaniami cen energii oraz ograniczeniami sieciowymi. Zmiany regulacyjne i rosnące oczekiwania klientów sprzyjają powstawaniu nowych źródeł przychodów, umożliwiając przedsiębiorstwom energetycznym budowanie bardziej stabilnych i zdywersyfikowanych strumieni finansowych.

Dodatkowo, organizacje zdolne do szybkiej adaptacji do wymogów transformacji klimatycznej mogą uzyskać preferencyjny dostęp do finansowania, w tym instrumentów zielonych (green bonds, sustainability-linked loans), co obniża koszt kapitału i wspiera realizację planów inwestycyjnych. Wczesne dostosowanie strategii do scenariuszy niskoemisyjnych może również ograniczyć ryzyko utraty wartości aktywów oraz poprawić postrzeganie spółki przez inwestorów, regulatorów i klientów.

Długoterminowe planowanie

Istotną cechą oceny ryzyk klimatycznych jest jej długoterminowy horyzont czasowy, znacznie wykraczający poza standardowe ramy planowania biznesowego. O ile typowe analizy ryzyka operacyjnego obejmują okres jednego do kilku lat, ocena ryzyk klimatycznych prowadzona jest zazwyczaj w horyzoncie do 2050 roku, a nierzadko dalej.

Wynika to z natury samych zmian klimatu, ich skutki narastają stopniowo i w pełni ujawnią się dopiero w perspektywie kilku dekad. Oznacza to konieczność stosowania scenariuszy klimatycznych (np. opracowanych przez IPCC lub zgodnych z ramami TCFD), które pozwalają modelować różne ścieżki rozwoju sytuacji w zależności od tempa dekarbonizacji globalnej gospodarki. Dla przedsiębiorstw dysponujących aktywami o długim cyklu życia takimi jak infrastruktura energetyczna, nieruchomości czy instalacje przemysłowe tego rodzaju analiza ma szczególne znaczenie, ponieważ decyzje inwestycyjne podejmowane dziś będą odczuwalne przez kolejne trzy lub cztery dekady.

Wdrożenie zarządzania ryzykiem klimatycznym w systemach ERM

Proces wdrożenia zarządzania ryzykami klimatycznymi do systemów ERM jest złożonym przedsięwzięciem, często wymagającym wykorzystania dedykowanych narzędzi IT oraz budowania modeli wspierających proces decyzyjny. Firmy podchodzą do tego zadania na różne sposoby. Część buduje kompetencje wewnętrzne, zatrudniając wyspecjalizowanych ekspertów, inne korzystają ze wsparcia zewnętrznych doradców, szczególnie na etapie projektowania metodyki i pierwszych wdrożeń.

Niezależnie od wybranego podejścia, kluczowe jest, aby proces oceny ryzyk klimatycznych był osadzony w realiach konkretnej organizacji: jej aktywów, modelu biznesowego i horyzontu inwestycyjnego. Jeśli rozważają Państwo wdrożenie lub usprawnienie tego procesu w swojej organizacji, zespół Deloitte dysponuje doświadczeniem zarówno w zakresie metodyki, jak i praktycznego wdrożenia i chętnie podzieli się swoimi doświadczeniami.

Izabela Filipiak – manager, specjalistka ds. energii i klimatu, Deloitte

Alicja Korecka – manager, specjalistka ds. energii, finansów i zarządzania ryzykiem, Deloitte

Artykuł Zarządzanie i wycena ryzyk klimatycznych. Analiza ekspertek Deloitte pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Opublikowano raport „Stan klimatu w Europie w 2025 r.” przygotowany przez European Centre for Medium-Range Weather Forecasts oraz World Meteorological Organization. Dokument przedstawia najnowsze dane dotyczące zmian klimatycznych na kontynencie i potwierdza, że Europa ociepla się najszybciej spośród wszystkich regionów świata. Skutki tego procesu coraz silniej wpływają na środowisko naturalne, gospodarkę wodną i bioróżnorodność.

Rekordowe topnienie lodowców i pożary lasów

W swym wpisie na portalu LinkedIn Monika Michalska, ekspertka UNEP/GRID Warszawa dokładnie zanalizowała klimatyczny raport.

Jak zauważyła, jednym z najbardziej niepokojących wniosków płynących z raportu jest postępująca utrata masy lodowców we wszystkich regionach Europy.

Szczególnie dotkliwe zmiany odnotowano na Islandii, gdzie doszło do drugiej największej utraty masy lodowców w historii pomiarów.

Równocześnie 2025 rok przyniósł rekordową skalę pożarów. Ogień strawił około 1 034 550 hektarów lasów, co stanowi największy obszar zniszczony przez pożary w historii pomiarów na kontynencie.

Dalsza część tekstu jest pod materiałem filmowym

Kryzys wodny w europejskich rzekach

Jak pisze Monika Michalska, raport wskazuje również na pogłębiające się problemy hydrologiczne. Przepływy wód w rzekach były niższe od średniej przez 11 miesięcy w roku, a w 70 proc. rzek odnotowano roczne przepływy poniżej normy.

Sytuację pogarszają rekordowo niskie opady w części Europy. Najniższe roczne sumy opadów od co najmniej 1979 roku wystąpiły lokalnie w Belgi, Holandii, Niemczech oraz w regionie Morza Czarnego.

Zmiany promieniowania słonecznego i rola chmur

Prognozy zawarte w raporcie wskazują na dalsze zmiany w rozkładzie promieniowania słonecznego. W południowej Europie jego poziom ma rosnąć, natomiast w północnej części kontynentu może się obniżyć.

Eksperci wiążą te zjawiska ze zmianami właściwości chmur. Obserwuje się mniejszą liczbę kryształków lodu, ale o większych rozmiarach, oraz większą liczbę drobnych kropelek wody. Taka struktura może zwiększać odbicie promieniowania słonecznego z powrotem w przestrzeń kosmiczną.

Oceany rekordowo ciepłe czwarty rok z rzędu

Istotną częścią raportu są dane dotyczące oceanów. Wskazano, że globalnie pochłaniają one około 90 proc. nadmiaru ciepła generowanego przez emisję gazów cieplarnianych wynikających z działalności człowieka.

W 2025 roku europejski region oceaniczny odnotował najwyższą w historii roczną temperaturę powierzchni morza. Był to już czwarty z rzędu rok z rekordowo wysokimi wartościami.

Bioróżnorodność pod presją zmian klimatu

Ekspertka podkreśla, że raport poświęca dużo miejsca także kondycji ekosystemów. Do końca 2025 roku około połowa działań przewidzianych w strategii ochrony bioróżnorodności została wdrożona lub zakończona, a kolejne są w trakcie realizacji.

Choć powierzchnia obszarów chronionych rośnie, nadal pozostaje poniżej zakładanego poziomu 20 proc. powierzchni lądowej i morskiej do 2030 roku. Jednocześnie obserwuje się spadek liczebności gatunków wskaźnikowych, w tym zapylaczy oraz pospolitych ptaków.

Szczególnie niepokojące dane dotyczą ekosystemów morskich. W ciągu ostatnich 50 lat powierzchnia łąk Posidonia oceanica (endemiczna, śródziemnomorska trawa morska – red.)  zmniejszyła się nawet o 34 proc. Wpływ na to mają zarówno zmiany klimatyczne, jak i działalność człowieka.

Dalsza część tekstu jest pod wywiadem

Rozwiązania oparte na naturze zyskują znaczenie

Raport zwraca uwagę na rosnącą rolę tzw. rozwiązań opartych na naturze (nature-based solutions). Odbudowa łąk morskich czy mokradeł nie jest już postrzegana wyłącznie jako działanie proekologiczne.

Obecnie uznaje się je także za skuteczne narzędzia magazynowania dwutlenku węgla, ochrony wybrzeży oraz adaptacji do coraz częstszych ekstremalnych zjawisk pogodowych.

Europa najszybciej ocieplającym się kontynentem

Wnioski raportu są jednoznaczne – tempo zmian klimatycznych w Europie rośnie, a ich skutki obejmują coraz więcej obszarów życia. Od topnienia lodowców, przez niedobory wody, po spadek bioróżnorodności – zmiany te stanowią wyzwanie dla stabilności środowiskowej i gospodarczej całego kontynentu.

Cały raport „Stan klimatu w Europie w 2025 r.” jest dostępny NA TEJ STRONIE WMO.

Źródło i cała informacja: Monika Michalska/LinkedIn

Ten wywiad też może Cię zainteresować:

Monika Michalska, Climate Leadership: Raportowanie ESG to długofalowa inwestycja

Artykuł Stan klimatu w Europie. Nowy raport ECMWF i WMO pokazuje wielką skalę zmian pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Przedsiębiorcy apelują o wstrzymanie systemu kaucyjnego

Organizacja Pracodawców Rada Przedsiębiorców skierowała oficjalny apel do premiera Donalda Tuska o natychmiastowe wstrzymanie funkcjonowania systemu kaucyjnego. W piśmie wskazano na konieczność przeprowadzenia szczegółowego audytu jego skutków gospodarczych oraz analizy efektywności w kontekście ochrony środowiska.

Prezes organizacji Adam Abramowicz podkreśla, że obecny model systemu nie spełnia swojej roli i generuje poważne problemy zarówno dla przedsiębiorców, jak i konsumentów.

– Co więcej, generuje także dodatkowo dużą emisję CO2, co zaprzecza głównemu celowi jego wdrożenia, jakim jest troska o środowisko – zaznacza były rzecznik małych i średnich przedsiębiorców.

Brak kontroli i danych o systemie

W liście zwrócono uwagę na brak rzetelnych danych dotyczących funkcjonowania systemu. Organizacja podkreśla, że mimo wcześniejszych uwag kierowanych do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, nie zostały one uwzględnione.

„Minęło pół roku od wprowadzenia w Polsce systemu kaucyjnego. Przed jego wprowadzeniem wielokrotnie zwracaliśmy się do pani minister Pauliny Hennig-Kloski oraz do pana Premiera, zgłaszając konkretne zastrzeżenia do projektu ustawy, a następnie do jej wdrażania i funkcjonowania. Nasz głos, jak również zastrzeżenia innych organizacji, nie zostały jednak uwzględnione. Otrzymywaliśmy jedynie uspokajające informacje od Ministerstwa Klimatu i Środowiska, że wszystko jest pod kontrolą i system funkcjonuje bez zastrzeżeń. Niestety, rzeczywistość wygląda całkowicie inaczej” – czytamy w liście.

– W mediach co rusz czytamy relacje o tym, jak mocno system kaucyjny utrudnia życie zwykłym Polakom oraz jak bardzo generuje nieuzasadnione koszty dla gospodarki. Przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, pytani przez dziennikarzy o konkretne dane dotyczące systemu kaucyjnego, jak chociażby kwota całej niezwróconej kaucji, odpowiadają, że nie wiedzą – mówi Adam Abramowicz.

– Wygląda więc na to, że twórcy polskiego systemu kaucyjnego nie wiedzą: ile Polacy zapłacili kaucji, ile kaucji nie zostało zwróconych, ile kosztuje cały system ani też ile pieniędzy trafiło dotychczas do operatorów systemu – dodaje Dominik Marczyk, prezes Izby Branży Komunalnej.

Problemy sklepów i handlu detalicznego

System kaucyjny budzi poważne zastrzeżenia wśród przedsiębiorców z sektora handlu. Marek Theus, prezes zarządu MerCo Sp. z o.o., wskazuje na liczne trudności operacyjne.

– Po pierwsze, nie każde opakowanie ze znakiem „KAUCJA” jest akceptowane przez system operatora. Kasjerzy muszą każdorazowo weryfikować produkty, co znacząco utrudnia pracę – tłumaczy.

– Po drugie, system generuje problemy logistyczne i sanitarne: gromadzenie opakowań w sklepach spożywczych narusza przepisy sanitarno-epidemiologiczne. Po trzecie, występują nagminne problemy z rozliczeniami, zatory płatnicze i zamrożone środki – dodaje.

Zdaniem przedsiębiorców manualna obsługa zwrotów wydłuża kolejki i negatywnie wpływa na sprzedaż.

Negatywny wpływ na gospodarkę odpadami

Krytyka systemu dotyczy także branży odpadowej. Dominik Marczyk zwraca uwagę, że system kaucyjny przejmuje najcenniejsze surowce wtórne, co osłabia istniejący system segregacji odpadów.

– Nowoczesne instalacje do przetwarzania odpadów zostały zbudowane z publicznych środków. System kaucyjny osłabia ich potencjał i sprawia, że poniesione nakłady mogą się nie zwrócić – podkreśla.

Organizacja ostrzega, że brak wartościowych surowców w systemie komunalnym doprowadzi do wzrostu kosztów dla gmin, a w konsekwencji – wyższych opłat dla mieszkańców.

„Jeżeli w strumieniu odpadów zabraknie cennych surowców, instalacje przetwarzające odpady muszą przerzucić koszty na gminy. Trend ten już widać – wprowadzenie systemu kaucyjnego powoduje drastyczne podwyżki odbioru odpadów w całej Polsce” – czytamy w liście.

System kaucyjny a środowisko – efekt odwrotny od zamierzonego

Zdaniem przedsiębiorców system nie tylko nie pomaga środowisku, ale wręcz zwiększa jego obciążenie. Wskazują oni na rosnącą emisję CO2 wynikającą z transportu opakowań oraz konieczności dowożenia ich do punktów zbiórki.

Dodatkowym problemem jest transport niezgniecionych opakowań, co znacząco obniża efektywność logistyczną i zwiększa ślad węglowy całego systemu.

Apel o audyt i zmiany w systemie

Rada Przedsiębiorców podkreśla, że obecna sytuacja potwierdza wcześniejsze obawy dotyczące nieprzygotowania systemu.

– Mieliśmy rację, zwracając uwagę, że system kaucyjny w tej formule jest przedsięwzięciem przedwczesnym, kosztownym i nieefektywnym. Już dziś mieszkańcy ponoszą wysokie koszty, które będą dalej rosły – podsumowuje Adam Abramowicz.

Organizacja wzywa rząd do natychmiastowego wstrzymania systemu, przeprowadzenia kompleksowego audytu oraz rezygnacji z planów jego dalszego rozszerzania.

A nie może Pani po prostu podać się honorowo do dymisji i nie robić z siebie pośmiewiska swymi wypowiedziami? https://t.co/kx50UbGWAq

— Stanisław Żerko (@StZerko) April 16, 2026

Źródło i cała informacja: Newseria Biznes/Portal X

Artykuł System kaucyjny pod ostrzałem przedsiębiorców pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Nie było nas, był las. W naszym klimacie ekosystemy leśne są końcowym etapem sukcesji ekologicznej – to znaczy, że jeżeli pozostawimy dany teren bez ingerencji człowieka, to prędzej czy później powstanie tam las. I będzie się zmieniać. Bo, jak mówią biolodzy, jedyną stałą cechą lasu jest jego zmiana. Łatwo zgadnąć, że jej głównym motorem jest obecnie ocieplenie klimatu. Pierwszy raz jednak naukowcy porównali, jak wpływa ono na skład gatunkowy roślin różnych typów ekosystemów.

Wyniki międzynarodowych badań, których współautorem jest prof. dr hab. inż. Bogdan Jaroszewicz z Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, wykazały, że tempo zmian w europejskich lasach, ale także na łąkach i szczytach górskich, nie nadąża za ociepleniem klimatu. Po raz pierwszy biolodzy ustalili też, że istnieją znaczące różnice w reakcji roślinności poszczególnych typów ekosystemów.

Spis powszechny wczoraj i dziś

Globalne zmiany znacząco wpływają na bioróżnorodność, modyfikują zasięgi występowania wielu gatunków i typów ekosystemów, w miarę jak rośliny podążają za swoimi wymaganiami temperaturowymi.

Publikacja w Nature skupia się na zjawisku termofilizacji, czyli stopniowym zastępowaniu gatunków roślin przystosowanych do chłodnego klimatu przez gatunki ciepłolubne. Naukowcy badali zmiany wywoływane przez ocieplenie klimatu w europejskich lasach, na łąkach i szczytach górskich.

– Nasze badanie było oparte na spisach roślinności wykonanych czasami nawet 70 lat temu, a następnie powtórzeniu tych spisów, dokładnie w tym samym miejscu. Tego typu dane są dość rzadkie, bo powierzchni, które są na stałe zaznaczone w terenie i można ze stuprocentową pewnością do nich wrócić, jest stosunkowo niewiele – mówi prof. Bogdan Jaroszewicz.

Dlatego badacze brali pod uwagę także powierzchnie określane jako „nibystałe” (quasi permanent plots). Są to miejsca, które albo mają bardzo dokładne koordynaty geograficzne, albo – zwłaszcza w górach – konkretny opis (np. „od głazu na skraju urwiska, na północ 10 m”), często uzupełniony o dokumentację fotograficzną lub szkic.

Opisy pozwalają relokować takie powierzchnie z dość dużą precyzją i choć nie są one dokładnie wpasowane w historyczne granice, to liczne badania dowiodły ich wiarygodności.

A jak powstaje spis roślinności? W terenie wyznacza się powierzchnię, której wielkość zależy od ekosystemu. Na łąkach z reguły chodzi o kilkadziesiąt, w lasach – nawet 200-400 metrów kwadratowych.

– Wyznaczoną powierzchnię bardzo szczegółowo przegląda botanik, rejestrując występujące na niej gatunki. Następnie szacunkowo określa się jaki procent powierzchni badawczej jest pokryty przez każdy z nich – wyjaśnia prof. Jaroszewicz.

W badaniu przeanalizowano dane o występowaniu 1919 gatunków roślin na 6067 powierzchniach (4372 leśnych, 1209 łąkowych i 486 górskich) w całej Europie, od Irlandii po Ukrainę i od Norwegii po Hiszpanię.

– Korzystaliśmy z trzech dużych ogólnoeuropejskich baz danych, zawierających historyczne i współczesne informacje ze spisów roślin. Są to tematyczne bazy danych dla lasów, ekosystemów łąkowych i górskich – mówi współautor analizy.

Na każdej z powierzchni oszacowano tempo postępującej termofilizacji. Okazało się, że była napędzana głównie przez wzrost liczby gatunków ciepłolubnych na terenach łąkowych, spadek liczby gatunków przystosowanych do zimniejszych warunków na szczytach górskich oraz oba procesy w lasach. Ponadto tempo termofilizacji na szczytach było nawet pięciokrotnie wyższe niż w lasach i na łąkach.

Długi ekosystemu

Robi się cieplej, więc skład gatunkowy ekosystemu dostosowuje się do nowych warunków termicznych. Znając wymagania roślin, biolodzy są w stanie określić średnią temperaturę, która jest dla nich optymalna. Dodaje się w tym celu temperatury występujące w całym zasięgu danego gatunku i wylicza średnią.

– Zakładamy, że roślinne zespoły powinny nadążać za zmianą klimatu. Jeżeli ocieplenie następuje np. o 1°C, to gatunki powinny się tak wymienić, żeby było mniej tych, które występują w chłodniejszych warunkach, a więcej charakterystycznych dla cieplejszego klimatu. Zmiana powinna być podobna do wielkości zmiany temperatury. Tymczasem jeżeli uwzględnimy rzeczywiste ocieplenie, które wynika z fizycznych pomiarów i porównamy z termiczną charakterystyką zespołów roślinnych, to okazuje się, że one zostają dość daleko za ociepleniem – mówi biolog z UW.

Naukowcy określają to zjawisko mianem „długu klimatycznego”. Jednak – jak po raz pierwszy pokazało badanie opisane w Nature – jego wielkość może się znacząco różnić, w zależności od miejsca, w którym żyją rośliny.

– Największy dług klimatyczny stwierdziliśmy w ekosystemach leśnych. Przypisujemy to temu, że w lasach głównym czynnikiem, określającym lokalny mikroklimat, jest pułap drzew. Powoduje on, że zimą w lesie jest trochę cieplej, ale latem – dużo chłodniej. Dług klimatyczny w lasach wynika głównie z tego, że drzewa buforują zmiany temperatury – wyjaśnia prof. Jaroszewicz.

Żaden dług nie pozostaje bez konsekwencji. Im większy dług klimatyczny, tym większe niebezpieczeństwo, że ekosystem przestanie funkcjonować, że rozpadną się zależności między gatunkami.

– Wraz z postępującym ociepleniem klimatu w ekosystemach leśnych będą ustępować różne gatunki drzew. Będzie dochodzić do zamierania całych drzewostanów, a więc ustąpi efekt buforowania temperatury przez korony drzew i runo leśne zostanie wymienione. Ekosystemy będą się drastycznie zmieniać, a mówiąc kolokwialnie: po prostu rozpadać – podkreśla badacz.

Zbiorowiska roślin z narastającym długiem klimatycznym będą narażone w większym stopniu np. na wymieranie lokalnych gatunków. W końcu bowiem i ten dług musi zostać spłacony.

– Spłata będzie polegała na tym, że dane zbiorowisko roślinne swoim składem gatunkowym przystosuje się do aktualnych warunków klimatycznych. Problem w tym, że rośliny mają stosunkowo ograniczone zdolności do rozprzestrzeniania się, a więc także do kolonizowania nowych terenów. A zatem te przyszłe ekosystemy, po spłacie długu klimatycznego, będą prawdopodobnie uboższe w gatunki – mówi prof. Bogdan Jaroszewicz.

Wydłużony okres spłacania

Rozbieżności w tempie termofilizacji w różnych środowiskach można częściowo przypisać różnicom w długości życia roślin, przy czym zbiorowiska złożone z gatunków, które żyją krócej potencjalnie reagują szybciej na ocieplenie klimatu.

– Dług klimatyczny może wynikać z długu wymierania. Niektóre gatunki roślin żyją bardzo długo i nadal są w ekosystemach obecne, nawet jeżeli warunki zmieniły się już na tyle, że nie są w stanie się odnawiać albo trwają na krawędzi swojej niszy klimatycznej, czyli obszaru, na którym warunki klimatyczne pozwalają na występowanie danego gatunku – podkreśla prof. Jaroszewicz.

Analizy spisów roślinności pokazały, że każdy typ środowiska reaguje na swój własny sposób i aby wyjaśnić różnice, należy wziąć pod uwagę więcej czynników niż tylko samą temperaturę.

W ekosystemach górskich na przykład ubyło zarówno trochę gatunków ciepłolubnych, jak i zaadaptowanych do chłodnych warunków.

– Przypuszczamy, że to efekt suszy, która miała miejsce w ostatnich latach. Powtórzony spis wyłapał efekt utraty różnorodności biologicznej, ale wywołanej przez suszę, a nie tylko przez ocieplenie. Aczkolwiek susza też jest elementem zmiany klimatu – wyjaśnia naukowiec z UW.

W rodzimych lasach trend generalnie jest taki, że coraz mniej widać gatunków o wysokiej specjalizacji, czyli przystosowanych do skrajnych warunków, na przykład bardzo ubogich siedlisk.

Może to mieć związek z tzw. zmianą globalną, czyli działalnością człowieka. A konkretnie z odkładaniem w glebie azotu pochodzącego z zanieczyszczeń atmosferycznych, który jest m.in. produktem spalania paliw, a także pochodzi z przemysłu i nawozów stosowanych w rolnictwie.

Związki azotu spływają do rzek i użyźniają ekosystemy, do których nie były przeznaczone. W efekcie rośliny, które kiedyś nie mogły występować na bardzo ubogich siedliskach, w tej chwili mogą się tam rozwijać.

– Co więcej, azot powoduje, że pułap koron drzew zwiera się coraz bardziej, bo one się rozrastają. A to sprawia, że mniej światła, a więc też i mniej ciepła, dociera do dna lasu. Stąd zanikanie gatunków ciepło- i światłolubnych w lasach, wbrew ociepleniu klimatu. W dodatku większość gatunków runa leśnego wykazuje tendencję do migracji w kierunku bogatszych, żyźniejszych gleb. To jest na razie silniejszy czynnik zmian niż czynnik termiczny. Niewątpliwie też ma to wpływ na wielkość długu klimatycznego i możliwość jego spłaty – podkreśla prof. Bogdan Jaroszewicz.

Zmiana klimatu przyspiesza i trudno jest w tym momencie oszacować jej efekty w przyszłości. Nie wiemy chociażby, jak będzie się kształtować temperatura. A każdy gatunek po swojemu na ocieplenie klimatu reaguje.

– Reakcja nie jest liniowa. Gatunek, który w tej chwili wydaje się nie reagować na wzrost temperatury, może po przekroczeniu jeszcze 0,1 stopnia ocieplenia raptem wymrzeć. Zanikania poszczególnych gatunków drzew na dużą skalę nie widać, bo one należą do gatunków długo żyjących. Choć można przywołać przykład zamierania całych drzewostanów świerkowych. Leśnicy mówią, że to jest efekt gradacji kornika drukarza, który rzeczywiście zabija świerki. Ale kornik drukarz jest wtórnym czynnikiem, bo atakuje drzewa osłabione suszą i zbyt wysokimi dla świerka temperaturami – opowiada prof. Jaroszewicz.

Naukowiec przypomina analizy przedstawiane w 2018 r. przez zespół prof. Marcina Dyderskiego z PAN, które kreśliły mroczną wizję przyszłości naszych lasów. Zgodnie z nimi, w perspektywie lat 2061–2080, gatunki stanowiące dziś w Polsce ponad 75% drzewostanów leśnych, czyli m.in. sosna, świerk i brzoza, znajdą się poza swoim optimum klimatycznym.

Nie oznacza to, że będą od razu zamierać, ale warunki klimatyczne nie będą sprzyjać ich występowaniu. Staną się też bardziej podatne na wpływ rozmaitych czynników, takich jak susza czy ataki różnych organizmów, które się nimi żywią.

Ogródek na szczycie

– W ekosystemach leśnych zmiany normalnie mają charakter fluktuacyjny. Zachodzi zmiana in plus czy in minus, a później stan powinien wrócić do jakiejś średniej. Natomiast problematyczne są współczesne zmiany, które sprawiają, że nasze ekosystemy leśne przestały być stabilne, rezylientne – podkreśla prof. Jaroszewicz.

Rezyliencja to zdolność ekosystemu do powrotu do poprzedniego stanu po jakimś zakłóceniu. Opublikowane w Nature analizy miały na celu nie tylko diagnozę stanu, ale także ułatwienie opracowania strategii zwiększenia odporności ekosystemów i złagodzenia skutków utraty bioróżnorodności.

– Możemy próbować utrzymywać ekosystemy, przynajmniej leśne, w miarę w stabilnym stanie. Należałoby w tym celu przejść na rodzaj gospodarowania drzewostanami określany mianem „lasu ciągłego”. Nawet jeżeli wycinamy drzewa, to powinniśmy usuwać pojedyncze lub tylko niewielkie grupy, i to najlepiej tam, gdzie już na dole jest odnowienie, żeby ono bardzo szybko zamknęło z powrotem pułap lasu. Ale oczywiście to jest też sposób na pogłębianie czy konserwowanie długu klimatycznego – mówi biolog.

W odniesieniu do łąk, które lepiej nadążają za klimatem, można by opracować częstotliwość wykaszania czy sposób wypasania łąk, sprzyjające sprawnej i szybkiej wymianie gatunków.

– Tam żyją gatunki bardziej krótkowieczne niż w lesie. Nie ma też buforującego czynnika drzewostanowego, a więc najlepiej byłoby po prostu utrzymać łąki w dużej różnorodności. Najgorzej jest z ekosystemami szczytów górskich, bo tam chyba nie jesteśmy w stanie nic zrobić. Może jedynie dokonywać tak zwanej asystowanej migracji –  mówi badacz.

W ekosystemach górskich problem tkwi w tym, że gatunki przystosowane do chłodnych warunków wędrują w górę. Ale kiedy dojdą pod szczyt, już wyżej wędrować nie mogą.

– Może należałoby je sztucznie przenosić na inne wyższe szczyty albo nawet do innych masywów górskich, wyższych czy położonych w zimniejszym klimacie, żeby dać im szansę przetrwania. Nazywam to „ogródkową” ochroną przyrody. Dany gatunek zabieramy i próbujemy uprawiać gdzie indziej. A żeby go tam zachować, prawdopodobnie będziemy musieli o niego dbać, przynajmniej na początku. Jest to podejście trochę kontrowersyjne, ale żyjemy w czasach, które wymagają bardzo szerokiej palety działań, jeżeli chcemy naszą przyrodę uratować – podkreśla prof. Jaroszewicz.

Źródło: serwisnaukowy.uw.edu.pl

Artykuł Zadłużony las. Europejska roślinność nie nadąża za tempem ocieplenia klimatu pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Zmiany klimatyczne – nowy wskaźnik wymiany energii

Zdaniem Moniki Michalskiej, Sustainability Project Manager z UNEP/GRID Warszawa, kluczowym wnioskiem raportu jest wprowadzenie nowego wskaźnika – Earth Energy Imbalance (EEI). Jak wyjaśnia na portalu LinkedIn ekspertka, jest to różnica między ilością energii, jaką Ziemia otrzymuje od Słońca (promieniowanie docierające minus odbite), a ilością energii oddawanej w przestrzeń kosmiczną.

Ekspertka podkreśla, że „jesteśmy w sytuacji, gdzie energia jest akumulowana w systemie Ziemi i napędza kaskadowe ryzyka dla gospodarki, społeczeństwa czy ekosystemów”. Dodaje również, że systemy infrastrukturalne i zarządcze nie są projektowane na zmieniające się tempo zmian, lecz raczej na krótkoterminowe, statyczne ryzyka. „System klimatyczny traci zdolność równoważenia zmian, a tempo tych zmian zaczyna mieć większe znaczenie niż ich skala”.

Dalsza część tekstu jest pod wywiadem z Marią Andrzejewską, UNEP/GRID-Warszawa

Rekordowe temperatury i wpływ zjawisk klimatycznych

Z raportu wynika, że ostatnie trzy lata były najcieplejsze w historii 176-letnich pomiarów obejmujących lądy i oceany. Rok 2025 uplasował się na drugim lub trzecim miejscu – w zależności od zestawu danych – ustępując jedynie rekordowemu 2024 roku. Niewielkie ochłodzenie było związane z przejściem od zjawiska El Niño do La Niña.

Ocieplenie obserwowane przy powierzchni Ziemi i w troposferze stanowi jedynie około 1% nadmiaru energii zatrzymywanej przez gazy cieplarniane.

The Earth’s energy imbalance has reached a new high. In a stable climate, incoming energy from the sun is about the same as the amount of outgoing energy. But increasing greenhouse gas concentrations have upset the equilibrium.
🆕#StateOfClimate 2025: https://t.co/lAYI4OSe6M pic.twitter.com/nAbhg22CIs

— World Meteorological Organization (@WMO) March 24, 2026

Oceany magazynują nadmiar energii

Największym „magazynem” nadmiaru energii są oceany, które pochłaniają aż 91% jej całkowitej ilości. W 2025 roku zawartość ciepła w oceanach osiągnęła rekordowy poziom, co potwierdza ciągły wzrost energii w systemie klimatycznym.

Dodatkowo oceany absorbują około 29% emisji dwutlenku węgla pochodzenia antropogenicznego, co z jednej strony łagodzi skutki zmian klimatu, a z drugiej prowadzi do zakwaszania oceanów.

Topnienie lodu i wzrost poziomu mórz

Około 3% nadmiaru energii przyczynia się do topnienia lodu. Dane pokazują, że od 2016 roku odnotowano osiem z dziesięciu najbardziej ujemnych bilansów masy lodowców od 1950 roku. Znaczące straty dotyczą również lądolodów Grenlandii i Antarktydy.

Zasięg lodu morskiego w Arktyce systematycznie maleje od 1979 roku, a w 2025 roku osiągnął jeden z najniższych poziomów w historii. W Antarktyce po 2015 roku nastąpił wyraźny spadek zasięgu lodu, a ostatnie lata przyniosły rekordowo niskie wartości.

Topnienie lodowców oraz ocieplenie oceanów prowadzą do przyspieszonego wzrostu poziomu mórz, obserwowanego szczególnie od początku pomiarów satelitarnych w 1993 roku.

Rekordowe stężenia gazów cieplarnianych

W 2024 roku stężenie dwutlenku węgla osiągnęło najwyższy poziom od 2 milionów lat, a metanu i podtlenku azotu – od 800 tysięcy lat. Co istotne, roczny przyrost CO₂ był największy od początku nowoczesnych pomiarów w 1957 roku.

Dane z 2025 roku potwierdzają dalszy wzrost poziomów tych gazów, co pogłębia efekt cieplarniany i nierównowagę energetyczną Ziemi.

Skutki dla gospodarki i społeczeństwa

Zmiany klimatyczne mają coraz bardziej złożone konsekwencje dla ludzi i wszystkich gałęzi gospodarki. Wpływają na bezpieczeństwo żywnościowe, migracje oraz stabilność systemów społecznych, szczególnie w regionach o wysokiej podatności i ograniczonych możliwościach adaptacji.

Jednym z kluczowych wniosków raportu jest rosnące znaczenie tempa zmian klimatycznych. System klimatyczny traci zdolność do równoważenia zaburzeń, a dynamika zmian staje się istotniejsza niż ich skala.

Cały raport „State of the Global Climate 2025” można poznać na stronie World Meteorological Organization.

Źródła: World Meteorological Organization, Springer nature Link, LinkedIn

Artykuł Stan klimatu globalnego. Rośnie nierównowaga energetyczna Ziemi pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

To właśnie dlatego dyskusja o reformie ETS jest tak ważna. Sam kierunek jest słuszny: Komisja Europejska dostrzegła już, że europejski przemysł działa dziś pod ogromną presją wysokich cen energii i ostrej konkurencji globalnej. Dekarbonizacja ma stać się siłą napędową wzrostu, a nie drogą do deindustrializacji. Problem pojawia się wtedy, gdy wsparcie dla przemysłu zaczyna być rozumiane prawie wyłącznie jako elektryfikacja, rozwój sieci, kontrakty PPA i modne „technologie przełomowe”. Owszem, są to ważne elementy, ale nie mogą być jedyną odpowiedzią dla całej gospodarki przemysłowej.

ETS dla Polski to kwestia miejsc pracy

To również sprawdzian dla polskich władz. Rząd nie może traktować dyskusji o ETS wyłącznie jako sporu o kolejne unijne regulacje. Dla Polski jest to kwestia miejsc pracy, inwestycji i bezpieczeństwa gospodarczego.

Dane GUS pokazują, że w styczniu przeciętne zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw było o 0,8 proc. niższe niż rok wcześniej, a obraz przemysłu pogarsza także lutowy PMI dla Polski, który spadł do 47,1 pkt, sygnalizując kurczenie się aktywności, spadek nowych zamówień i redukcje zatrudnienia. Rząd już teraz musi mierzyć się z osłabieniem rynku pracy w przemyśle, z zamykaniem kolejnych instalacji, z rosnącą presją na firmy i z realnym ryzykiem przenoszenia produkcji tam, gdzie energia jest tańsza, a polityka mniej kosztowna.

Musimy być mądrze proeuropejscy

Dlatego Polska powinna być i w tej debacie proeuropejska, ale nie naiwna. Powinna bronić celu, jakim jest dekarbonizacja gospodarki, ale jednocześnie twardo domagać się korekty instrumentów, które dziś zbyt często uderzają w przemysł zamiast pomagać mu się modernizować. Obrona polskiego przemysłu nie stoi w sprzeczności z obroną europejskiego projektu. Przeciwnie: jeśli Europa nie ochroni swojej bazy przemysłowej, to sama podkopie społeczne poparcie dla transformacji.

Najkrócej mówiąc: Europa nie potrzebuje słabszej polityki klimatycznej. Potrzebuje polityki mądrzejszej. A mądrzejszy ETS to taki, który nie karze tych branż, których nie da się po prostu zelektryfikować. Inaczej będziemy mieli do czynienia z sytuacją, jak w znanej anegdocie o człowieku, który odzwyczajał konia od jedzenia: już prawie mu się udało, ale koń padł.

Artykuł Krzysztof Przybył: ETS musi się zmienić, jeżeli chcemy uratować polski przemysł pochodzi z serwisu RAPORT CSR.