Samorządy mogą stanąć teraz przed pewnym problemem. Ostatnio głośno zrobiło się bowiem o projekcie ustawy krajobrazowej, która poprzez odebranie pewnych kompetencji decyzyjnych gminom – pozbawiła by je znacznych dochodów. Co Pan o tym myśli?

To kwestia nie tylko tej ustawy, ale generalnie uwłaszczenia samorządów w dochody z podatków. Dziś mamy mechanizmy, o których sam obecny rząd określał jako zły i wymagający zmiany i polega on na tym, że podatki wędrują do Warszawy – wg różnych algorytmów dla poszczególnych województw – i wracają do samorządów, ale w niewystarczającej wysokości. I samorządy dostają jeszcze dotacje z Warszawy na realizację celów publicznych, takich jak utrzymanie dróg,  szkoły czy opieka medyczna. I to jest mechanizm ewidentnie zły – rodem z państwa centralnie zarządzanego. A chodzi o to, aby większość podatków wypracowywanych w samorządach zostawała właśnie w samorządach. Jedynie część tylko powinna trafiać do Warszawy na utrzymywanie administracji centralnej i ogólnych funkcji Państwa. Trzeba te proporcje odwrócić i wtedy samorządy będą w stanie w sposób płynny i normalny, a nie czekać na taką czy inną dotację z Warszawy. To będzie istotą prawdziwie demokratycznego Państwa, bo nadal takim Państwem – jeśli weźmiemy pod uwagę proces dzielenia podatków – w pełni nie jesteśmy. To obywatele powinni mieć bowiem większą kontrolę nad pieniędzmi wypracowywanymi lokalnie – właśnie poprzez samorządy.

W przytaczanym przez nas projekcie ustawy krajobrazowej – według jego krytyków – dochodzi do odebrania uprawnień gminom i przekazania ich wyżej, aż na szczebel wojewódzki (o pewnych sprawach w gminach decydować mają marszałkowie). Co to de facto oznacza?

Są różne próby ograniczenia kompetencji gmin i praw obywateli – jeśli chodzi o kontrolę nad samorządami, jak choćby w prezydenckiej propozycji ograniczania praw związanych z referendami.  To są rozwiązania, które idą w odwrotnym kierunku niż deklaracje polityczne, gdzie cały czas mówi się o zwiększaniu kompetencji samorządów, przekazywaniu im kolejnych obszarów. Jak popatrzymy na doświadczenia innych demokratycznych krajów europejskich, to jednak lokalny samorząd ma tam daleko idące możliwości stanowienia prawa i kompetencje, łącznie z tym, że kwestia podatków jest mocno lokalna, a nie przekazywana na szczebel wyższy.

Jakie są zatem wnioski dla Polski?

Dziś naprawdę należałoby pomyśleć o przekazaniu u nas pewnych spraw samorządom, ale też o zwiększeniu ich kontroli przez obywateli. Wzorcem może być tu Szwajcaria, bo tam – przy największym stopniu kontroli obywateli – 1 Frank jest znacznie efektywniej wydawany i widać tam zależność między zwiększoną kontrolą obywateli nad samorządami a efektywnością wydawania publicznych pieniędzy. Takie rozwiązania mogłyby stać się dla nas punktem odniesienia, a nie cofanie się w niektórych obszarach i próba odebrania samorządom – zwłaszcza tym, które są najbliżej obywateli – kompetencji. Nie ma też powodów aby dalej utrzymywać takie rozwiązania, które funkcjonują ciągle u nas, ale w innych demokratycznych krajach – nie. Chodzi o kontrolę, którą sprawują nad samorządami jednocześnie centralna i lokalna administracja rządowa. Taki system nadal mamy. Amerykańscy eksperci, którzy pomagali nam przywracać lokalną demokrację, byli wręcz zdumieni, że kontrolę nad samorządami sprawuje tu wojewoda ze swoimi urzędnikami. Coś takiego nie mieści się w porządku demokratycznym. Tam kontrolę nad samorządami sprawuje wprost obywatel albo sąd.

Więcej: tocowazne.pl

Artykuł Rozmowa TCW z Andrzejem Sadowskim: Zwiększajmy rolę samorządów pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Min. Gawłowski: Nie wiem co Pan ma na myśli pytając o kompromis, bo ta ustawa odnosi się do nowych kompetencji nakładanych na samorząd województwa i niektóre gminy nie chcą się z tego typu zapisami zgadzać. Głównie w tej części dotyczącej budowy farm wiatrowych, bo to jest ten element sporu. Część gmin dość jednoznacznie chce mieć możliwość budowy tych farm u siebie, bo to jest dla nich dodatkowy przychód do budżetu gminy. Na poziomie krajobrazu bardzo często te instalacje są projektowane w takich miejscach, które niszczą cenne walory krajobrazowe. I wtedy jest to kłopot. Ta ustawa jest w parlamencie, parlament jest dziś już dość daleko zaawansowany w pracach nad projektem ustawy. Jestem przeświadczony, że uda się znaleźć kompromis, który pod z jednej strony zachowuje cenne obszary pod względem krajobrazowym, a z drugiej strony jednak nie będzie ograniczał możliwości budowy tego typu instalacji. Duża odpowiedzialność musi być po stronie samorządu województwa, bo jednak to dość silny instrument dostanie do ręki samorząd województwa. Jeśli potrafi go dobrze stosować, no to taki kompromis jest możliwy.

TCW:  A czy jest możliwe, że te kompetencje w wersji kompromisowej dostaliby wójtowie – czyli na tym  niższym szczeblu i czy ewentualnie przepisy dotyczące energetyki wiatrowej zostaną wyłączone, bo zostaną włączone w zakres innych ustaw – tak zwanych ustaw branżowych?

Min. G.: Jest z tym kłopot. My dość długo staliśmy na stanowisku, że ten system, który jest oparty na ocenach oddziaływania na środowisko wprost jednoznacznie powinien rozstrzygać sprawy dotyczące również krajobrazu. Krajobraz jest również elementem chronionym w procedurze środowiskowej, natomiast oczywiście część gmin podnosiła skargi, protesty, że oto – proszę bardzo – na terenie gminy sąsiedniej realizowane są inwestycje, które mają negatywny skutek dla naszej gminy, zwłaszcza w przypadku gmin turystycznych. To jest pewien element i on chyba – jeżeli ma być rozstrzygany wyżej, to powinien być rozstrzygany na poziomie samorządu województwa.

TCW: Ale pewne unormowania w już istniejących ustawach dotyczące energetyki wiatrowej przecież już i tak są…

Min G:  Są, ale one wynikają z tej ustawy, o której powiedziałem, z przepisów dot. prawa energetycznego. One się pojawią w części ekonomicznej ustawy o OZE – czyli tej, która dotyczy systemu wsparcia produkcji energii odnawialnej, ale nie ma jakby potrzeby chyba  dodefiniowania jeszcze innych obszarów. Ja przynajmniej nie spotkałem się z takim oczekiwaniem ani ze strony branży, ani innych osób. Są czasami takie głosy – np. grupa posłów wniosła taki projekt ustawy właśnie dotyczącej wiatraków, że można je budować w odległości co najmniej 3 tys. metrów od domów zamieszkałych przez ludzi. Ale gdybyśmy te przepisy rzeczywiście na twardo wprowadzili i nanieśli na mapę Polski, to okaże się, że w Polsce nie ma ani jednego miejsca, gdzie można budować wiatraki. Tylko pytanie czy trzeba aż tak pisać ustawę, że powiedzmy zakazujemy budowy wiatraków w Polsce. Po co robić tego typu wejścia. To donikąd droga po prostu.

Źródło: tocowazne.pl

Artykuł Rozmowa TO CO WAŻNE: Co się dzieje z ustawą krajobrazową? pochodzi z serwisu RAPORT CSR.