Nie było nas, był las. W naszym klimacie ekosystemy leśne są końcowym etapem sukcesji ekologicznej – to znaczy, że jeżeli pozostawimy dany teren bez ingerencji człowieka, to prędzej czy później powstanie tam las. I będzie się zmieniać. Bo, jak mówią biolodzy, jedyną stałą cechą lasu jest jego zmiana. Łatwo zgadnąć, że jej głównym motorem jest obecnie ocieplenie klimatu. Pierwszy raz jednak naukowcy porównali, jak wpływa ono na skład gatunkowy roślin różnych typów ekosystemów.

Wyniki międzynarodowych badań, których współautorem jest prof. dr hab. inż. Bogdan Jaroszewicz z Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, wykazały, że tempo zmian w europejskich lasach, ale także na łąkach i szczytach górskich, nie nadąża za ociepleniem klimatu. Po raz pierwszy biolodzy ustalili też, że istnieją znaczące różnice w reakcji roślinności poszczególnych typów ekosystemów.

Spis powszechny wczoraj i dziś

Globalne zmiany znacząco wpływają na bioróżnorodność, modyfikują zasięgi występowania wielu gatunków i typów ekosystemów, w miarę jak rośliny podążają za swoimi wymaganiami temperaturowymi.

Publikacja w Nature skupia się na zjawisku termofilizacji, czyli stopniowym zastępowaniu gatunków roślin przystosowanych do chłodnego klimatu przez gatunki ciepłolubne. Naukowcy badali zmiany wywoływane przez ocieplenie klimatu w europejskich lasach, na łąkach i szczytach górskich.

– Nasze badanie było oparte na spisach roślinności wykonanych czasami nawet 70 lat temu, a następnie powtórzeniu tych spisów, dokładnie w tym samym miejscu. Tego typu dane są dość rzadkie, bo powierzchni, które są na stałe zaznaczone w terenie i można ze stuprocentową pewnością do nich wrócić, jest stosunkowo niewiele – mówi prof. Bogdan Jaroszewicz.

Dlatego badacze brali pod uwagę także powierzchnie określane jako „nibystałe” (quasi permanent plots). Są to miejsca, które albo mają bardzo dokładne koordynaty geograficzne, albo – zwłaszcza w górach – konkretny opis (np. „od głazu na skraju urwiska, na północ 10 m”), często uzupełniony o dokumentację fotograficzną lub szkic.

Opisy pozwalają relokować takie powierzchnie z dość dużą precyzją i choć nie są one dokładnie wpasowane w historyczne granice, to liczne badania dowiodły ich wiarygodności.

A jak powstaje spis roślinności? W terenie wyznacza się powierzchnię, której wielkość zależy od ekosystemu. Na łąkach z reguły chodzi o kilkadziesiąt, w lasach – nawet 200-400 metrów kwadratowych.

– Wyznaczoną powierzchnię bardzo szczegółowo przegląda botanik, rejestrując występujące na niej gatunki. Następnie szacunkowo określa się jaki procent powierzchni badawczej jest pokryty przez każdy z nich – wyjaśnia prof. Jaroszewicz.

W badaniu przeanalizowano dane o występowaniu 1919 gatunków roślin na 6067 powierzchniach (4372 leśnych, 1209 łąkowych i 486 górskich) w całej Europie, od Irlandii po Ukrainę i od Norwegii po Hiszpanię.

– Korzystaliśmy z trzech dużych ogólnoeuropejskich baz danych, zawierających historyczne i współczesne informacje ze spisów roślin. Są to tematyczne bazy danych dla lasów, ekosystemów łąkowych i górskich – mówi współautor analizy.

Na każdej z powierzchni oszacowano tempo postępującej termofilizacji. Okazało się, że była napędzana głównie przez wzrost liczby gatunków ciepłolubnych na terenach łąkowych, spadek liczby gatunków przystosowanych do zimniejszych warunków na szczytach górskich oraz oba procesy w lasach. Ponadto tempo termofilizacji na szczytach było nawet pięciokrotnie wyższe niż w lasach i na łąkach.

Długi ekosystemu

Robi się cieplej, więc skład gatunkowy ekosystemu dostosowuje się do nowych warunków termicznych. Znając wymagania roślin, biolodzy są w stanie określić średnią temperaturę, która jest dla nich optymalna. Dodaje się w tym celu temperatury występujące w całym zasięgu danego gatunku i wylicza średnią.

– Zakładamy, że roślinne zespoły powinny nadążać za zmianą klimatu. Jeżeli ocieplenie następuje np. o 1°C, to gatunki powinny się tak wymienić, żeby było mniej tych, które występują w chłodniejszych warunkach, a więcej charakterystycznych dla cieplejszego klimatu. Zmiana powinna być podobna do wielkości zmiany temperatury. Tymczasem jeżeli uwzględnimy rzeczywiste ocieplenie, które wynika z fizycznych pomiarów i porównamy z termiczną charakterystyką zespołów roślinnych, to okazuje się, że one zostają dość daleko za ociepleniem – mówi biolog z UW.

Naukowcy określają to zjawisko mianem „długu klimatycznego”. Jednak – jak po raz pierwszy pokazało badanie opisane w Nature – jego wielkość może się znacząco różnić, w zależności od miejsca, w którym żyją rośliny.

– Największy dług klimatyczny stwierdziliśmy w ekosystemach leśnych. Przypisujemy to temu, że w lasach głównym czynnikiem, określającym lokalny mikroklimat, jest pułap drzew. Powoduje on, że zimą w lesie jest trochę cieplej, ale latem – dużo chłodniej. Dług klimatyczny w lasach wynika głównie z tego, że drzewa buforują zmiany temperatury – wyjaśnia prof. Jaroszewicz.

Żaden dług nie pozostaje bez konsekwencji. Im większy dług klimatyczny, tym większe niebezpieczeństwo, że ekosystem przestanie funkcjonować, że rozpadną się zależności między gatunkami.

– Wraz z postępującym ociepleniem klimatu w ekosystemach leśnych będą ustępować różne gatunki drzew. Będzie dochodzić do zamierania całych drzewostanów, a więc ustąpi efekt buforowania temperatury przez korony drzew i runo leśne zostanie wymienione. Ekosystemy będą się drastycznie zmieniać, a mówiąc kolokwialnie: po prostu rozpadać – podkreśla badacz.

Zbiorowiska roślin z narastającym długiem klimatycznym będą narażone w większym stopniu np. na wymieranie lokalnych gatunków. W końcu bowiem i ten dług musi zostać spłacony.

– Spłata będzie polegała na tym, że dane zbiorowisko roślinne swoim składem gatunkowym przystosuje się do aktualnych warunków klimatycznych. Problem w tym, że rośliny mają stosunkowo ograniczone zdolności do rozprzestrzeniania się, a więc także do kolonizowania nowych terenów. A zatem te przyszłe ekosystemy, po spłacie długu klimatycznego, będą prawdopodobnie uboższe w gatunki – mówi prof. Bogdan Jaroszewicz.

Wydłużony okres spłacania

Rozbieżności w tempie termofilizacji w różnych środowiskach można częściowo przypisać różnicom w długości życia roślin, przy czym zbiorowiska złożone z gatunków, które żyją krócej potencjalnie reagują szybciej na ocieplenie klimatu.

– Dług klimatyczny może wynikać z długu wymierania. Niektóre gatunki roślin żyją bardzo długo i nadal są w ekosystemach obecne, nawet jeżeli warunki zmieniły się już na tyle, że nie są w stanie się odnawiać albo trwają na krawędzi swojej niszy klimatycznej, czyli obszaru, na którym warunki klimatyczne pozwalają na występowanie danego gatunku – podkreśla prof. Jaroszewicz.

Analizy spisów roślinności pokazały, że każdy typ środowiska reaguje na swój własny sposób i aby wyjaśnić różnice, należy wziąć pod uwagę więcej czynników niż tylko samą temperaturę.

W ekosystemach górskich na przykład ubyło zarówno trochę gatunków ciepłolubnych, jak i zaadaptowanych do chłodnych warunków.

– Przypuszczamy, że to efekt suszy, która miała miejsce w ostatnich latach. Powtórzony spis wyłapał efekt utraty różnorodności biologicznej, ale wywołanej przez suszę, a nie tylko przez ocieplenie. Aczkolwiek susza też jest elementem zmiany klimatu – wyjaśnia naukowiec z UW.

W rodzimych lasach trend generalnie jest taki, że coraz mniej widać gatunków o wysokiej specjalizacji, czyli przystosowanych do skrajnych warunków, na przykład bardzo ubogich siedlisk.

Może to mieć związek z tzw. zmianą globalną, czyli działalnością człowieka. A konkretnie z odkładaniem w glebie azotu pochodzącego z zanieczyszczeń atmosferycznych, który jest m.in. produktem spalania paliw, a także pochodzi z przemysłu i nawozów stosowanych w rolnictwie.

Związki azotu spływają do rzek i użyźniają ekosystemy, do których nie były przeznaczone. W efekcie rośliny, które kiedyś nie mogły występować na bardzo ubogich siedliskach, w tej chwili mogą się tam rozwijać.

– Co więcej, azot powoduje, że pułap koron drzew zwiera się coraz bardziej, bo one się rozrastają. A to sprawia, że mniej światła, a więc też i mniej ciepła, dociera do dna lasu. Stąd zanikanie gatunków ciepło- i światłolubnych w lasach, wbrew ociepleniu klimatu. W dodatku większość gatunków runa leśnego wykazuje tendencję do migracji w kierunku bogatszych, żyźniejszych gleb. To jest na razie silniejszy czynnik zmian niż czynnik termiczny. Niewątpliwie też ma to wpływ na wielkość długu klimatycznego i możliwość jego spłaty – podkreśla prof. Bogdan Jaroszewicz.

Zmiana klimatu przyspiesza i trudno jest w tym momencie oszacować jej efekty w przyszłości. Nie wiemy chociażby, jak będzie się kształtować temperatura. A każdy gatunek po swojemu na ocieplenie klimatu reaguje.

– Reakcja nie jest liniowa. Gatunek, który w tej chwili wydaje się nie reagować na wzrost temperatury, może po przekroczeniu jeszcze 0,1 stopnia ocieplenia raptem wymrzeć. Zanikania poszczególnych gatunków drzew na dużą skalę nie widać, bo one należą do gatunków długo żyjących. Choć można przywołać przykład zamierania całych drzewostanów świerkowych. Leśnicy mówią, że to jest efekt gradacji kornika drukarza, który rzeczywiście zabija świerki. Ale kornik drukarz jest wtórnym czynnikiem, bo atakuje drzewa osłabione suszą i zbyt wysokimi dla świerka temperaturami – opowiada prof. Jaroszewicz.

Naukowiec przypomina analizy przedstawiane w 2018 r. przez zespół prof. Marcina Dyderskiego z PAN, które kreśliły mroczną wizję przyszłości naszych lasów. Zgodnie z nimi, w perspektywie lat 2061–2080, gatunki stanowiące dziś w Polsce ponad 75% drzewostanów leśnych, czyli m.in. sosna, świerk i brzoza, znajdą się poza swoim optimum klimatycznym.

Nie oznacza to, że będą od razu zamierać, ale warunki klimatyczne nie będą sprzyjać ich występowaniu. Staną się też bardziej podatne na wpływ rozmaitych czynników, takich jak susza czy ataki różnych organizmów, które się nimi żywią.

Ogródek na szczycie

– W ekosystemach leśnych zmiany normalnie mają charakter fluktuacyjny. Zachodzi zmiana in plus czy in minus, a później stan powinien wrócić do jakiejś średniej. Natomiast problematyczne są współczesne zmiany, które sprawiają, że nasze ekosystemy leśne przestały być stabilne, rezylientne – podkreśla prof. Jaroszewicz.

Rezyliencja to zdolność ekosystemu do powrotu do poprzedniego stanu po jakimś zakłóceniu. Opublikowane w Nature analizy miały na celu nie tylko diagnozę stanu, ale także ułatwienie opracowania strategii zwiększenia odporności ekosystemów i złagodzenia skutków utraty bioróżnorodności.

– Możemy próbować utrzymywać ekosystemy, przynajmniej leśne, w miarę w stabilnym stanie. Należałoby w tym celu przejść na rodzaj gospodarowania drzewostanami określany mianem „lasu ciągłego”. Nawet jeżeli wycinamy drzewa, to powinniśmy usuwać pojedyncze lub tylko niewielkie grupy, i to najlepiej tam, gdzie już na dole jest odnowienie, żeby ono bardzo szybko zamknęło z powrotem pułap lasu. Ale oczywiście to jest też sposób na pogłębianie czy konserwowanie długu klimatycznego – mówi biolog.

W odniesieniu do łąk, które lepiej nadążają za klimatem, można by opracować częstotliwość wykaszania czy sposób wypasania łąk, sprzyjające sprawnej i szybkiej wymianie gatunków.

– Tam żyją gatunki bardziej krótkowieczne niż w lesie. Nie ma też buforującego czynnika drzewostanowego, a więc najlepiej byłoby po prostu utrzymać łąki w dużej różnorodności. Najgorzej jest z ekosystemami szczytów górskich, bo tam chyba nie jesteśmy w stanie nic zrobić. Może jedynie dokonywać tak zwanej asystowanej migracji –  mówi badacz.

W ekosystemach górskich problem tkwi w tym, że gatunki przystosowane do chłodnych warunków wędrują w górę. Ale kiedy dojdą pod szczyt, już wyżej wędrować nie mogą.

– Może należałoby je sztucznie przenosić na inne wyższe szczyty albo nawet do innych masywów górskich, wyższych czy położonych w zimniejszym klimacie, żeby dać im szansę przetrwania. Nazywam to „ogródkową” ochroną przyrody. Dany gatunek zabieramy i próbujemy uprawiać gdzie indziej. A żeby go tam zachować, prawdopodobnie będziemy musieli o niego dbać, przynajmniej na początku. Jest to podejście trochę kontrowersyjne, ale żyjemy w czasach, które wymagają bardzo szerokiej palety działań, jeżeli chcemy naszą przyrodę uratować – podkreśla prof. Jaroszewicz.

Źródło: serwisnaukowy.uw.edu.pl

Artykuł Zadłużony las. Europejska roślinność nie nadąża za tempem ocieplenia klimatu pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Raport Fundacji Edukacji Klimatycznej podsumowuje zimę 2025/2026

Fundacja Edukacji Klimatycznej opublikowała raport podsumowujący zimę w sezonie 2025/2026. Z analizy wynika, że ostatnie miesiące cechowały się dużą zmiennością temperatur oraz wyjątkowo niską ilością opadów.

Dalsza część artykułu jest pod wywiadem z dr. Konradem Wojnarowskim, MFiPR

Ciepły grudzień z rekordowymi kontrastami temperatur

Jak wskazano w raporcie, grudzień 2025 r. miał nietypowo ciepły charakter, choć w różnych częściach kraju obserwowano duże kontrasty pogodowe. Średnia temperatura dla Polski wyniosła 2,3 st. C, czyli o 2 st. C więcej niż norma klimatologiczna z okresu referencyjnego 1991–2020.

„Skrajność warunków najlepiej oddają rekordowe odczyty dobowe – od wiosennego ciepła w Legnicy (14,5 st. C w dniu 9 grudnia) po silny mróz w Sylwestra, w Białymstoku -14,3 st. C oraz odpowiednio na Śnieżce i Kasprowym Wierchu -13,7 st. C i -17,2 st. C” – czytamy w raporcie Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Autorzy opracowania podkreślają jednocześnie, że statystyki potwierdzają długoterminowy trend ocieplenia klimatu. Dane Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej wskazują, że w ciągu ostatnich 75 lat średnia temperatura grudnia w Polsce wzrosła o 1,87 st. C.

Styczeń chłodny w Polsce, choć globalnie bardzo ciepły

Z raportu wynika, że styczeń 2026 r. był w Polsce miesiącem bardzo chłodnym, mimo że w skali globalnej był to piąty najcieplejszy styczeń w historii pomiarów instrumentalnych.

Średnia obszarowa temperatura powietrza w kraju wyniosła minus 4,1 st. C, czyli o 3 st. C mniej niż średnia wieloletnia dla tego miesiąca. Jednocześnie autorzy raportu zwracają uwagę na długofalowe zmiany klimatyczne.

„Mimo tego mroźnego epizodu, dane historyczne wskazują, że w perspektywie 75 lat styczeń w Polsce ocieplił się już o blisko 3 st. C” – zaznaczają autorzy raportu Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Skrajna susza zimą – bardzo mało opadów w Polsce

Opracowanie wskazuje także na wyjątkowo niskie sumy opadów w zimowych miesiącach. W grudniu uśredniona suma opadów – obejmująca zarówno deszcz, jak i śnieg – wyniosła zaledwie 14,5 mm, czyli o 24,4 mm mniej niż norma dla okresu referencyjnego.

Największe różnice regionalne odnotowano w południowej Polsce. Regiony krakowski i tarnowski doświadczyły niemal całkowitego braku opadów – poniżej 3 mm, podczas gdy w Mławie zanotowano ponad 45 mm.

„Statystycznie był to szósty najmniej zasobny w opady grudzień od 1951 roku oraz drugi najsuchszy w XXI wieku” – czytamy w raporcie Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Jeszcze bardziej ekstremalne warunki panowały w styczniu. Średnia suma opadów wyniosła wówczas jedynie 17,2 mm. Szczególnie sucho było na południowym zachodzie i w centrum kraju – we Wrocławiu, Katowicach oraz Kaliszu zanotowano poniżej 7 mm opadu. Z kolei w Gdańsku spadło około 60 mm opadu, czyli ponad trzykrotność normy (321,9 proc.).

Według klasyfikacji prowadzonej od 1951 roku styczeń 2026 uplasował się na 71. miejscu w zestawieniu, stając się jednocześnie najsuchszym styczniem w XXI wieku.

Pokrywa śnieżna objęła ponad 80 proc. kraju

Fundacja przywołuje również dane Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk. Wynika z nich, że po niemal bezśnieżnym grudniu w kolejnych tygodniach pojawiły się opady śniegu.

W rezultacie przez część stycznia oraz lutego pokrywa śnieżna obejmowała ponad 80 proc. powierzchni kraju.

Meandrujący prąd strumieniowy przyczyną mrozów

Autorzy raportu wskazują, że za wyraźną anomalię temperaturową w styczniu odpowiadało tzw. meandrowanie prądu strumieniowego.

„Prąd strumieniowy to pasmo wyjątkowo silnych wiatrów wiejących na wysokości około 10 km, które pełnią rolę naturalnej bariery oddzielającej mroźne powietrze arktyczne od cieplejszych mas z południa” – wyjaśniają autorzy raportu Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Jak dodają, coraz większa zmienność tego prądu wynika z malejącego kontrastu temperatur między Arktyką a średnimi szerokościami geograficznymi. Jest to skutek szybkiego ocieplania się regionów polarnych w ostatnich dekadach.

Mroźne epizody nie zmieniają trendu ocieplenia klimatu

W podsumowaniu raportu podkreślono, że występowanie okresów silnego mrozu nie podważa długoterminowego trendu ocieplania się klimatu.

„Ekstremalne zjawiska pogodowe towarzyszą nam bowiem z coraz większą intensywnością – dotyczy to zarówno fal upałów i susz, jak i niezwykle gwałtownych opadów czy mrozów. Jest to w pełni spójne z naszą obecną wiedzą na temat zmian klimatycznych” – podkreślono w podsumowaniu raportu Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Podejrzewam, że żarty o tym, że “planeta już nie płonie”, które słyszymy przy okazji pierwszej od wielu lat zimy w Polsce, nie spowodowałyby salw śmiechu w innych częściach świata. Ostatnio:

📍W Chile i Argentynie mieliśmy wielkie pożary.
📍Cyklon tropikalny uderzył w… pic.twitter.com/OX6X6lPYmi

— prof. Bogdan Chojnicki (@Chojnicki_) February 11, 2026

Źródło: Serwis Nauka w Polsce – naukawpolsce.pl./portal X/ inf. wł.

To też może Cię zainteresować

Islandia alarmuje: grozi nam nowa epoka lodowa. AMOC zagraża bezpieczeństwu

Artykuł Zima 2025/2026: rekordowe kontrasty temperatur i najsuchszy styczeń XXI wieku pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Z danych WMO wynika, że średni roczny poziom CO₂ mierzony przez sieć Global Atmosphere Watch wzrósł z 377,1 ppm w 2004 roku do 423,9 ppm w 2024 roku. Z kolei według raportu „Global Carbon Budget” z listopada ubiegłego roku, w 2025 roku stężenie to może sięgnąć 425,7 ppm.

– W ostatnich latach, jak pokazano w raporcie Światowej Agencji Meteorologicznej, stężenie dwutlenku węgla w atmosferze rośnie rekordowo szybko. Nie wynika to z tego, że emisje rosną rekordowo szybko, bo ten wzrost ostatnio spowolnił w związku z transformacją energetyczną w Europie czy Chinach. Wzrost stężenia wynika głównie z tego, że coraz mniej CO₂ pochłaniają naturalne ekosystemy – wyjaśnia Marcin Popkiewicz, fizyk i redaktor portalu „Nauka o Klimacie”, w rozmowie z agencją Newseria.

Dalsza część tekstu jest pod materiałem filmowym

Oceany i lasy coraz słabszym pochłaniaczem CO₂

Około połowa globalnych emisji CO₂ każdego roku pozostaje w atmosferze, a reszta jest pochłaniana przez oceany i ekosystemy lądowe. Ten naturalny mechanizm równoważenia klimatu ulega jednak osłabieniu. Wraz ze wzrostem temperatury wód oceany tracą zdolność absorbowania dwutlenku węgla. Z kolei na lądzie skuteczność pochłaniania CO₂ spada w wyniku wysychania roślinności, degradacji gleb i coraz częstszych pożarów lasów.

Mniejsza zdolność magazynowania dwutlenku węgla oznacza, że coraz większa jego część pozostaje w atmosferze, wzmacniając efekt cieplarniany i przyspieszając zmiany klimatu.

– Dwutlenek węgla i inne gazy cieplarniane przy ich obecnym stężeniu w atmosferze już chciałyby podnieść temperaturę planety o około 3 stopnie. Ponieważ jednak oceany nagrzewają się powoli, a część ocieplającego wpływu gazów cieplarnianych kompensują emisje aerozoli siarczanowych, dotychczasowy wzrost temperatury to ok. 1,4 stopnia. Celem porozumienia paryskiego jest wzrost maksymalnie o 1,5–2 stopnie Celsjusza, żeby nie przekroczyć różnych punktów krytycznych i żeby nie było bardzo poważnych problemów ze zmieniającym się klimatem. Trzeba wyzerować emisję dwutlenku węgla, nie zmniejszyć o połowę czy 80 proc., ale wyzerować. To jest olbrzymie wyzwanie – stwierdza Marcin Popkiewicz. – Należy zastępować paliwa kopalne, bo one odpowiadają za ok. 70 proc. problemu zmiany klimatu.

Emisje CO₂ wciąż rosną mimo rozwoju OZE

Raport „Global Carbon Budget 2025” wskazuje, że globalne emisje CO₂ z paliw kopalnych w 2025 roku wzrosną o około 1 proc., osiągając rekordowy poziom 38,1 mld ton. Wzrosty odnotują m.in. Unia Europejska, Chiny, Stany Zjednoczone i Indie, co wiąże się z rosnącym wykorzystaniem węgla, gazu ziemnego i ropy naftowej.

– Docelowo jesteśmy w stanie zastąpić paliwa kopalne odnawialnymi źródłami energii. Aczkolwiek jest to proces, który potrwa wiele lat, a czasu za dużo nie mamy. Powinniśmy podejmować wiele działań, żeby tę transformację przyspieszyć – podkreśla redaktor portalu „Nauka o Klimacie”.

Dane ONZ pokazują, że paliwa kopalne nadal odpowiadają za niemal 60 proc. światowej produkcji energii elektrycznej. Jednocześnie dynamicznie rośnie moc zainstalowana w odnawialnych źródłach energii. W latach 2015–2024 globalna moc OZE wzrosła o około 2600 GW, czyli o 140 proc., podczas gdy moc elektrowni opartych na paliwach kopalnych zwiększyła się jedynie o 640 GW.

Bariery regulacyjne hamują transformację energetyczną

Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) wskazuje, że energia wiatrowa i słoneczna należą obecnie do najtańszych źródeł energii elektrycznej w wielu regionach świata. Mimo to rozwój OZE napotyka liczne bariery, w tym długotrwałe procedury administracyjne, opóźnienia w przyłączaniu do sieci oraz niedostosowaną infrastrukturę przesyłową.

– Jest wiele grup interesów, które chcą tę transformację co najmniej spowolnić, a najlepiej zablokować. Mówimy tu zarówno o Rosji czy Arabii Saudyjskiej, jak też o obecnej administracji amerykańskiej. To są kraje, które mają paliwa kopalne i dobrze zarabiają na ich sprzedaży. Europa jest w zupełnie innej sytuacji: my nie mamy tanich paliw kopalnych do wydobycia na naszym terytorium, więc musimy myśleć o alternatywach, myśląc nie tylko o ochronie klimatu, ale też o naszym bilansie handlowym na import paliw kopalnych i nośników energii, bezpieczeństwie energetycznym, o suwerenności energetycznej dla Europy – mówi Marcin Popkiewicz.

Punkty krytyczne i ryzyko nieodwracalnych zmian klimatu

Według aktualizacji WMO „State of the Climate Update for COP30” rok 2025 może znaleźć się wśród najcieplejszych lat w historii pomiarów. Analizy NOAA wskazują na osłabienie atlantyckiej cyrkulacji oceanicznej (AMOC) w ostatnich dwóch dekadach, co wiąże się z dopływem słodkiej wody z topniejących lodowców. Dodatkowym zagrożeniem jest rozmrażanie wiecznej zmarzliny, prowadzące do uwalniania CO₂ i metanu.

– W ziemskim systemie klimatycznym jest wiele punktów krytycznych. Niektóre wiążą się z bardzo poważnymi zagrożeniami jak destabilizacja wiecznej zmarzliny, które mogą wręcz wytrącić z równowagi klimat Ziemi w takim stopniu, że przeskoczy on do zupełnie innego gorącego stanu. Nie chcemy z tym eksperymentować, bo przyniosłoby to destabilizację geopolityczną – ocenia Marcin Popkiewicz. – Kraje w Afryce, na Bliskim Wschodzie i Indie stałyby się niezdatne do zamieszkania. Nie chcemy takich eksperymentów z miliardami ludzi, którzy musieliby uciekać w wyniku tak olbrzymich zmian klimatu.

Badania opublikowane w „Nature” w 2024 roku pokazują, że narastające ocieplenie, susze, wylesianie i pożary zwiększają ryzyko przekroczenia punktu krytycznego w Amazonii.

– Szacuje się, że przy ociepleniu o 4 stopnie Celsjusza puszcza amazońska zaczęłaby stepowieć. To zmiana stricte klimatyczna, ale ponieważ jednocześnie wylesiamy Amazonię, czyli odcinamy dopływ wilgoci w głąb lasu deszczowego po wycięciu lasów na wybrzeżu, może się okazać, że już przy ociepleniu o 2 stopnie Celsjusza puszcza amazońska będzie przechodzić w stan stepowy – wyjaśnia ekspert.

Źródło: Newseria Biznes

To też może Cię zainteresować

Maria Andrzejewska, UNEP GRID Warszawa: Zmiany klimatyczne zagrażają cywilizacji

Artykuł Rekordowe stężenie CO₂ w atmosferze. Problemem nie tylko emisje pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Globalne ocieplenie a porozumienie paryskie

Jak zaznaczył specjalista, stan klimatu nie zwalnia nas jednak z walki o zatrzymanie, a na pewno – o spowolnienie globalnego ocieplenia. W jego ocenie jest to konieczne, ponieważ „obecna zmiana klimatu nie buduje bezpiecznego świata”.

Zgodnie z postulatami zawartymi w porozumieniu paryskim z 2015 r. wszystkie kraje powinny dążyć do ograniczenia globalnego ocieplenia poniżej 2 st. C, a docelowo do 1,5 st. C, w stosunku do epoki przedprzemysłowej.

2025 trzeci najcieplejszy rok w historii pomiarów temperatury

Globalnie rok 2025 był trzecim najcieplejszym rokiem w historii pomiarów, gdyż średnia roczna temperatura na świecie wyniosła ponad 1,4 st. C względem średniej przedindustrialnej (1850–1900). We wcześniejszych latach, tj. 2023 i 2024, średnie temperatury przekroczyły graniczne 1,5 st. C.

– Aktualnie ocieplenie oscyluje wokół 1,5 st. C – wartości temperatur czasem są nieco poniżej tego progu, a czasem go przewyższają. Dlatego możemy mówić, że rok 2025 to w pewnym sensie rok nowej normy klimatycznej – tłumaczył PAP klimatolog prof. Bogdan Chojnicki z Katedry Ekologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Zmiany klimatu w Polsce: rekordy temperatur i prognozy

W Polsce rekordowe pod względem temperatury były: rok 2024 oraz rok 2019. – Mijający rok jest chłodniejszy niż 2024, ale on wciąż jest cieplejszy niż norma – zwrócił uwagę specjalista.

Przypomniał, że – zgodnie z prognozami – w Polsce do końca stulecia średnia temperatura może wzrosnąć do 4–4,5 st. C względem epoki preindustrialnej. Obecnie jesteśmy już powyżej 2 st. C.

– To oznacza, że jesteśmy mniej więcej na półmetku. A wciąż mamy trend wzrostowy. Dlatego szanse na to, że uda się ograniczyć globalne ocieplenie do mniej niż 2 st. C względem epoki przedindustrialnej, są już coraz mniejsze. Nie zwalnia nas to jednak absolutnie z obowiązku działania – ocenił klimatolog.

Odnawialne źródła energii a ryzyko dalszego ocieplenia

Zaznaczył, że jeśli nie przestawimy się radykalnie na odnawialne źródła energii, ocieplenie w Polsce może nawet przekroczyć przewidywane 4,5 st. C.

– Moim zdaniem określenie „nowa norma klimatyczna” może być zgubne, ponieważ w pewnym sensie nas uspokaja. Tymczasem już teraz borykamy się latem z bardzo niskimi stanami wody w większości polskich rzek, a jednocześnie niże genueńskie wiążą się z coraz silniejszymi opadami, które przynoszą podtopienia, a czasem niszczące powodzie – wymieniał prof. Chojnicki.

Infrastruktura i gospodarka wodna w nowej rzeczywistości klimatycznej

Zwrócił uwagę, że infrastruktura, która sprawdza się aktualnie, może okazać się niewystarczająca w cieplejszym systemie klimatycznym. Przykładem może być to, że wciąż odprowadzamy zanieczyszczenia do rzek, a gdy poziom wody w nich znacznie spada, stężenie zanieczyszczeń istotnie wzrasta.

– Musimy się odnaleźć w tej nowej rzeczywistości chociażby z systemami chłodniczymi, z dostępem do wody – powiedział klimatolog.

Zmiany klimatu, susza i rosnące koszty adaptacji

Prof. Chojnicki zaznaczył, że nowa norma klimatyczna będzie się zmieniać w kierunku jeszcze wyższych temperatur i jeszcze większych zaburzeń dotyczących m.in. bilansu wodnego. Tymczasem już teraz niedobory wody i susza w rolnictwie, która zdarza się praktycznie co roku, generują zauważalne koszty.

Zmiany klimatu a masowe migracje ludności

– Mówiąc dzisiaj o adaptacji do zmiany klimatu nie możemy już brać pod uwagę przeniesienia się (migracji) w inne, bardziej dogodne miejsce, ponieważ jest nas na Ziemi już 8 mld, a zmiana klimatu odbywa się praktycznie na całej Ziemi – wyjaśnił specjalista.

W jego ocenie nie ma pewności, że adaptacja do zmiany klimatu się powiedzie. Nie jest też pewne, że będzie nas na nią stać, jeśli weźmiemy pod uwagę konieczność odbudowy kolejnych zniszczeń po gwałtownych powodziach.

Nieodwracalne skutki przekroczenia progu 2 st. C

– Może się okazać, że notujemy takie straty, na zrównoważenie których nas nie stać. Nie możemy też zapominać o tym, że zmiana klimatu przyniesie nam całą masę nowych problemów, o których dzisiaj nic nie wiemy – podkreślił prof. Chojnicki.

Zaznaczył, że przekroczenie progu ocieplenia o 2 st. C może uruchomić procesy, które będą napędzać się same.

Zmiana klimatu a bezpieczeństwo świata

– To powinno bardzo mocno nas niepokoić, bo to nie jest tak, że po zmianie klimatu nasza planeta może być tylko przyjemniejsza do życia. Wiele miejsc jest przecież zagrożonych zalaniem w wyniku wzrostu poziomu wody w morzach, jak również większej aktywności huraganów – skomentował klimatolog.

Adaptacja społeczeństw i zagrożenie dla ekosystemów

Według niego adaptacja do zmiany klimatu musi następować, choć nie wszystkie społeczeństwa poradzą sobie z jej kosztami.

– Dlatego ja stoję na stanowisku, że powinniśmy cały czas przeciwdziałać zmianie klimatu – żeby ją zatrzymać albo przynajmniej mocno spowolnić – podkreślił prof. Chojnicki.

Zwrócił też uwagę, że zmiana klimatu zagraża nie tylko ludziom, ale i ekosystemom. – Zmiana klimatu stawia pod znakiem zapytania funkcjonowanie naturalnych ekosystemów – podsumował.

Źródło: naukawpolsce.pl/ Joanna Morga (PAP)

[Komentarz]

Za oknem śnieg i mróz, a tu ktoś znowu straszy globalnym ociepleniem – takich wpisów jest w społecznościowych serwisach mnóstwo. Do niektórych nie dociera informacja, że klimat a pogoda to dwie różne sprawy.

Ad rem. Coraz częściej dochodzą głosy że wątpliwe jest powstrzymanie zmian klimatycznych. Wątpliwe też, aby restrykcyjna polityka klimatyczna UE zdołała mocniej wpłynąć na te zmiany w skali globalnej. W dodatku ceną za nią staje się spadek konkurencyjności Europy. Słychać opinie, że lepiej położyć nacisk na przystosowywanie się już do skutków zmian klimatu. Bo na przykład nie jest pewne, czy owe zmiany nie wywołają masowych fal migracji, w końcu Północ na zachodniej półkuli jest w dużym zakresie bardziej zielona.

Przy czym, aby było jeszcze bardziej niepewnie, zmiany klimatu mogą pójść niekoniecznie w kierunku ocieplenia. Co też nie jest dobrą wiadomością. Póki co, pewnikiem zaczyna być, jak wynika z opinii eksperta, nowa norma klimatyczna.

To też może Cię zainteresować:

Inicjatywa Realizmu Klimatycznego. Nowa strategia USA w kwestii zmian klimatu?

Artykuł Nowa norma klimatyczna staje się faktem [+Kometarz] pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

– Tak ciepłych dni, jak 9, 10 i 11 grudnia nie odnotowano od 1951 r. – powiedział PAP prof. Bogdan Chojnicki, klimatolog (Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej prowadzi systematyczne pomiary i badania temperatury w Polsce od ponad 100 lat, ale kluczowe, porównywalne szeregi czasowe, na których opiera się analiza zmian klimatu, zaczynają się właśnie od roku 1951 – przyp. redakcji).

Piętnasty rekord temperatury w 2025 roku

Jak poinformował prof. Bogdan Chojnicki, w czwartek 11 grudnia zanotowano piętnasty rekord dobowej temperatury w Polsce, która wyniosła 8,2 st. C. Był to jednocześnie trzeci rekord temperatury w grudniu. Poprzednie padły 9 grudnia (9 st. C) oraz 10 grudnia (8,9 st. C).

Dane Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej potwierdzają skalę anomalii. 11 grudnia maksymalna temperatura powietrza osiągnęła 14,5 st. C na południowym zachodzie kraju, w województwie dolnośląskim. Minimalną temperaturę odnotowano w województwie śląskim – minus 6,6 st. C.

Dla porównania, w latach 1991–2020 średnia maksymalna temperatura powietrza w grudniu wynosiła 4,1 st. C w Kołobrzegu, natomiast średnia minimalna temperatura sięgała minus 8,8 st. C w rejonach górskich.

Rok 2025 kolejnym cieplejszym niż norma

Zdaniem eksperta, obecne dane jednoznacznie wskazują na utrwalający się trend wzrostu temperatur.

– Tak ciepły grudzień sprawia, że rok 2025 okazuje się kolejnym rokiem, który jest cieplejszy niż norma, a ostatnim rokiem, w którym temperatura była wyraźnie poniżej obecnej normy był rok 2013 – powiedział prof. Bogdan Chojnicki.

Dodał również, że „analizując dobowe wartości temperatury dla całej Polski, nie mieliśmy w grudniu br. ani jednego dnia, który byłby poniżej normy”.

Klimat Polski będzie się zmieniać

Klimatolog zwraca uwagę, że obecne zmiany mogą w najbliższych latach wymusić nowe spojrzenie na klimat Polski.

– Wszystko wskazuje na to, że po domknięciu tej dekady – w 2031 roku – będziemy musieli znowu skorygować swoje myślenie o klimacie Polski, tzn. średniej rocznej temperaturze. Najprawdopodobniej ta wartość znowu wzrośnie i przekroczymy 9 st. C. Jest to wielce prawdopodobne i choć jesteśmy dopiero na półmetku tego okresu, to niestety wszystko wskazuje na to, że temperatura w naszym kraju nadal będzie rosnąć, bo tak działa globalne ocieplenie – wyjaśnił badacz.

Ciepły grudzień mimo wcześniejszych opadów śniegu

Jak przypomniał prof. Chojnicki, pod koniec listopada w Polsce wystąpiły intensywne opady śniegu, co mogło sugerować nadejście mroźnej zimy.

– Pod koniec listopada br. w kraju spadło dużo śniegu, co mogłoby sugerować zbliżającą się srogą zimę i mroźny grudzień, w rzeczywistości jednak tak się nie stało – zaznaczył.

Według eksperta, ponownie mamy do czynienia z napływem ciepłych mas powietrza z południa.

– Znowu mamy taki scenariusz, że w grudniu do Polski napływa południowa masa powietrza, która powoduje odpowiedni wzrost temperatury. Takie warunki pozwalają nam się lekko ubierać, nie utrudniają funkcjonowania i co ważne – też ograniczają nasze koszty utrzymania, tj. ogrzewanie, więc można mieć pozytywne odczucia. Pamiętajmy jednak, że temperatura cały czas rośnie i prędzej czy później będzie trzeba zainwestować np. w klimatyzację, a wyższa temperatura to w wielu przypadkach bardzo silne zjawiska suszowe, które nie zawsze występują, ale wraz ze wzrostem temperatury ich prawdopodobieństwo jest coraz większe – wyjaśnił Chojnicki.

Prognoza IMGW do końca grudnia

Z długoterminowej prognozy IMGW wynika, że do końca grudnia najwyższa temperatura maksymalna może wynieść 6 st. C na południu, południowym zachodzie i południowym wschodzie Polski. Taki scenariusz możliwy jest w dniach 15–21 grudnia.

Prognozy średniej minimalnej temperatury wskazują natomiast, że w rejonach górskich może ona spaść do minus 6 st. C w okresie od 29 grudnia do 4 stycznia.

Źródło i cała informacja: naukawpolsce.pl

To też może Cię zainteresować

Islandia alarmuje: grozi nam nowa epoka lodowa. AMOC zagraża bezpieczeństwu

Artykuł Rekordowo ciepły grudzień w Polsce. Rok 2025 znacznie powyżej normy klimatycznej pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

W Polsce z roku na rok rośnie dotkliwość zjawisk ekstremalnych, potocznie określanych jako „katastrofy naturalne”. Powodzie, podtopienia, fale upałów czy wielotygodniowe susze coraz częściej wywołują poważne straty gospodarcze i społeczne. Jak podkreślają analizy Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) zawarte w „Atlasie skutków zjawisk ekstremalnych w Polsce”, intensywność tych zjawisk jest w dużej mierze wynikiem działalności człowieka – emisji gazów cieplarnianych, urbanizacji i degradacji środowiska.

Rosnące straty i rosnące ryzyko

W latach 2001–2019 zjawiska ekstremalne spowodowały w Polsce straty szacowane na około 115 mld zł. Po uwzględnieniu skutków pośrednich, takich jak przerwy w działalności firm czy utracone korzyści gospodarcze, łączna wartość szkód mogła przekroczyć 180 mld zł. Najbardziej ucierpiało rolnictwo – w latach 2017–2019 aż 77% strat w tym sektorze wynikało z suszy. Zjawiska ekstremalne pociągnęły także dramatyczne skutki dla zdrowia i życia: od 2001 roku zginęło ponad 1800 osób.

Z danych Państwowej Straży Pożarnej wynika, że w latach 2010–2019 najczęstszym powodem interwencji był silny wiatr (54% wyjazdów) oraz intensywne opady (30%). Na wybrzeżu szczególnie groźne okazało się połączenie tych dwóch czynników – odpowiadające za około 10% zdarzeń powodujących wezbrania i podtopienia.

– Co roku na wielu stacjach wodowskazowych notuje się coraz niższe absolutne minima stanów wody, jak choćby w tym roku na stacji Warszawa-Bulwary. Tendencję tę potwierdzają badania wskazujące na coraz częstsze susze o szerokim zasięgu – mówi Michał Marcinkowski, p.o. Kierownika Zakładu Adaptacji do Zmian Klimatu w IOŚ-PIB. Dodaje, że susze lat 2011, 2015, 2018 i 2019 występowały średnio co 2,5 roku, podczas gdy wcześniej – raz na około pięć lat.

Człowiek w centrum zmian klimatycznych

Choć susze i powodzie występowały w Polsce od zawsze, ich skala i intensywność nie są już zjawiskiem wyłącznie naturalnym. W dużym stopniu decydują o nich zmiany klimatyczne oraz sposób użytkowania przestrzeni.

– Każde dodatkowe 0,5°C ocieplenia zwiększa częstotliwość i intensywność zjawisk ekstremalnych. Prawdopodobieństwo ekstremalnych opadów rośnie o około 7% na każdy kolejny stopień wzrostu temperatury – komentuje dr inż. Ewelina Siwiec z IOŚ-PIB, redaktorka naukowa „Atlasu skutków zjawisk ekstremalnych w Polsce”. Podkreśla, że dostosowanie infrastruktury i gospodarki do nowych warunków musi iść w parze z redukcją emisji – działania te wzajemnie się uzupełniają.

Adaptacja i prewencja jako fundament bezpieczeństwa

Zmiany klimatu są już widoczne: częstsze susze, nagłe ulewy, lokalne powodzie i gwałtowne wiatry. Dlatego konieczne jest kompleksowe podejście do zarządzania ryzykiem – od ograniczania emisji, przez modernizację infrastruktury, po lepsze planowanie przestrzenne.

Eksperci IOŚ-PIB wskazują na kluczowe działania:

• rozwój systemów wczesnego ostrzegania,
• zwiększenie retencji, zwłaszcza małej i naturalnej,
• rozwój błękitno-zielonej infrastruktury w miastach,
• nowoczesne gospodarowanie wodami opadowymi,
• inwestycje zabezpieczające infrastrukturę lokalną.

Straty z powodu zniszczeń infrastruktury mogą być ogromne. Podczas powodzi w Europie Środkowej w 2024 roku szczególnie ucierpiały miasta Kłodzko, Lądek-Zdrój, Nysa, Bystrzyca Kłodzka i Lewin Brzeski – to ostatnie zostało zalane aż w 90%. Według ówczesnego wojewody dolnośląskiego Macieja Awiżenia, straty w regionie sięgnęły około 3,83 mld zł.

Ekonomiczna opłacalność adaptacji

Inwestycje w prewencję przynoszą wymierne korzyści – każda złotówka przeznaczona na adaptację może zwrócić się wielokrotnie, zmniejszając skalę strat materialnych i ograniczając ryzyko dla mieszkańców.

Kluczowym narzędziem wspierającym planowanie ma być platforma powstająca w ramach projektu „Klimada 3.0”. Udostępni ona zaktualizowane scenariusze klimatyczne, analizy ryzyka i dane o zjawiskach ekstremalnych. Umożliwi to skuteczniejsze planowanie inwestycji odpornych na przyszłe zagrożenia oraz tworzenie spójnych strategii adaptacyjnych na poziomie lokalnym i krajowym.

Zjawiska ekstremalne jako wyzwanie systemowe

Opracowanie „Atlas skutków zjawisk ekstremalnych w Polsce” stanowi ważne narzędzie dla administracji, samorządów i biznesu, wskazując kierunki niezbędnych działań zwiększających bezpieczeństwo klimatyczne kraju.

Z pełnym opracowaniem można zapoznać się tutaj:
https://klimada2.ios.gov.pl/files/2023/Atlas_skutkow_zjawisk_ekstremalnych_w_Polsce.pdf

Trwają również prace nad jego aktualizacją w ramach projektu Klimada 3.0.

Źródło: IOŚ-BIP

Artykuł Klimatyczne zagrożenia rosną pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Rekordowe ocieplenie – raport przed COP30

Według raportu WMO State of the Global Climate Update, klimat osiągnął punkt, w którym wszystkie kluczowe wskaźniki wysyłają alarmujące sygnały. Rok 2025 ma szansę być drugim lub trzecim najcieplejszym rokiem w historii pomiarów. Średnia temperatura przy powierzchni Ziemi w okresie styczeń–sierpień 2025 roku była o około 1,42°C wyższa od średniej sprzed epoki przemysłowej. Dla porównania, rok 2024 – uznany za najcieplejszy w 175-letnim okresie obserwacji – przyniósł wzrost o 1,55°C.

Raport wskazuje również, że stężenie gazów cieplarnianych i zawartość ciepła w oceanach osiągnęły rekordowe poziomy i nadal rosną. Mimo to naukowcy WMO podkreślają, że ograniczenie globalnego ocieplenia do 1,5°C do końca stulecia wciąż jest możliwe – i konieczne.

– Przed szczytami klimatycznymi publikowanych jest wiele raportów, takich jak raport WMO o zmianach klimatu. Stanowią one pewną sumę wiedzy naukowej i mobilizację dla środowiska politycznego, by zająć się tym tematem – mówi Marcin Popkiewicz, fizyk i redaktor portalu Nauka o Klimacie.

Dalsza część tekstu jest pod materiałem filmowym

Od deklaracji do działania – oczekiwania wobec COP30

Zbliżający się COP30 ma być przełomowym momentem w globalnej polityce klimatycznej. Jak podkreśla Popkiewicz, raporty naukowe stanowią nie tylko impuls dla negocjatorów, ale także dla biznesu i regulatorów – wskazując kierunki transformacji gospodarczej w stronę czystych źródeł energii.

– To nie tylko kwestia przełomu na szczycie klimatycznym. To również drogowskaz dla biznesu i dla regulacji w Unii Europejskiej czy w Chinach, które prowadzą w stronę efektywnej gospodarki opartej na czystych źródłach energii – dodaje ekspert.

Według danych Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej (IRENA), w 2024 roku świat dodał 585 GW energii odnawialnej, co stanowiło ponad 92 proc. wszystkich nowych mocy. Globalny potencjał OZE wzrósł do 4448 GW, co oznacza rekordowy roczny przyrost o 15,1 proc.. Mimo imponujących liczb, tempo wzrostu wciąż jest zbyt wolne, by osiągnąć cel potrojenia mocy do 2030 roku – powinno wynosić co najmniej 16,6 proc. rocznie.

Wspólna odpowiedzialność w walce o klimat

Jak tłumaczy Popkiewicz, globalne negocjacje klimatyczne to platforma współpracy, w której kraje – mimo różnych interesów – zobowiązują się do wspólnych działań na rzecz dobra planety.

– To tak, jakbyśmy mieszkali razem nad jeziorem, do którego wszyscy zrzucamy ścieki. Jeśli tylko jeden z nas zbuduje oczyszczalnię, nie rozwiąże to problemu. Dopiero wspólne działanie przynosi efekt. Tak samo jest z emisjami gazów cieplarnianych – wyjaśnia Popkiewicz.

W przededniu COP30 sekretarz wykonawczy ONZ ds. zmian klimatu Simon Stiell podkreślił, że konferencja powinna osiągnąć trzy cele:

1. wysłać jasny sygnał o pełnym zaangażowaniu krajów w współpracę klimatyczną,
2. przyspieszyć wdrażanie działań we wszystkich sektorach gospodarki,
3. połączyć politykę klimatyczną z poprawą jakości życia ludzi – poprzez mniejsze zanieczyszczenie i tańszą, bezpieczną energię.

Wiatr i słońce napędzają zmianę

– Wiatr i słońce stały się najtańszymi źródłami energii na świecie, a tempo ich rozwoju przewyższa wzrost globalnego zapotrzebowania na energię. To oznacza, że paliwa kopalne osiągają swój szczyt i będą stopniowo tracić znaczenie – uważa Popkiewicz.

Jak dodaje, rozwój technologii odnawialnych jest napędzany m.in. przez decyzje polityczne podejmowane na szczytach klimatycznych.

Według IRENA udział odnawialnych źródeł w globalnym potencjale wytwórczym przekroczył już 46 proc., co potwierdza, że transformacja energetyczna przyspiesza, choć wciąż zbyt wolno, by osiągnąć cele na 2030 rok.

– Świat obiera kierunek na odchodzenie od paliw kopalnych nie tylko ze względów klimatycznych, ale też bezpieczeństwa energetycznego i geopolitycznego. Rozwijamy fotowoltaikę, baterie i elektromobilność – chronimy klimat, wzmacniamy gospodarkę i poprawiamy bezpieczeństwo energetyczne – podsumowuje Marcin Popkiewicz.

Wizualizacja spirali klimatycznej” NASA pokazującej zmiany klimatu na przestrzeni 141 lat

Źródło i cała informacja: Newseria Biznes

To też może Cię zainteresować

Zuckerberg i Gates zmieniają kierunki filantropii – mniej DEI i klimatu

Artykuł Przed COP30 – rekordowe ocieplenie i najwyższe stężenia CO2 w historii pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Konflikt wodny między Indiami a Pakistanem

Spory o dostęp do wody przybierają na sile w różnych zakątkach globu, a ich skutki mogą być katastrofalne. Jednym z najbardziej znanych przykładów jest konflikt między Indiami a Pakistanem, jednak podobne problemy pojawiają się również w Afryce, na Bliskim Wschodzie, w Azji i w Ameryce Południowej.

Indie i Pakistan od lat toczą spór o wody rzeki Indus. Konflikt ten sięga 1960 roku, kiedy to podpisano Porozumienie z Indusu, które miało regulować podział wód między oba kraje. Jednakże narastające zapotrzebowanie na wodę oraz budowa tam przez Indie wywołują napięcia. Pakistan, który w dużej mierze uzależniony jest od wód Indusu, postrzega te działania jako zagrożenie dla swojego bezpieczeństwa wodnego. To doprowadziło niedawno do wymiany ognia, a bezpośrednim powodem był samach terrorystyczny w Kaszmirze.

Drone attack by Indian forces reportedly using Israeli made munition on Lahore Pakistan pic.twitter.com/Nk1Igu7xO5

— Mossad Commentary (@MOSSADil) May 8, 2025

Indie, kontrolujące górny bieg rzeki, wielokrotnie były oskarżane przez Pakistan o blokowanie przepływu wody. Projekty hydroenergetyczne realizowane przez Indie budzą kontrowersje i prowadzą do licznych sporów międzynarodowych.

Konflikt jest o tyle też ważny, że Indie są popierane przez USA oraz sympatyzują z Izraelem, a Pakistan ma poparcie Chin. Konflikt przygasł, lecz jest zapewne kwestią czasu jak znów rozgorzeje. W dodatku Indie i Pakistan mają broń jądrową.

Pakistan is sending more and more artillery, armored vehicles and infantry toward the border with India in Kashmir.

Some of the weapons seen here are Chinese-produced.

🇮🇳🇵🇰 pic.twitter.com/FkBKhNldbc

— Visegrád 24 (@visegrad24) April 27, 2025

Egipt, Sudan i Nil

Wielka Tama Renesansu, budowana przez Etiopię, wywołuje ogromne obawy w Egipcie i Sudanie. Egipt, który w 90% jest uzależniony od wód Nilu, obawia się, że projekty etiopskie zmniejszą jego dostęp do wody. Mimo trwających negocjacji, konflikt pozostaje nierozwiązany.

Brahmaputra – Chiny, Indie i Bangladesz

Podobne napięcia występują w rejonie rzeki Brahmaputra, gdzie Chiny, Indie i Bangladesz spierają się o wpływ projektów hydroenergetycznych. Chiny, kontrolujące górny bieg rzeki, mają możliwość regulowania przepływu, co budzi niepokój sąsiadów.

Bliski Wschód – Izrael, Palestyna, Syria i Irak

W tym regionie dostęp do wody jest strategicznym zasobem. Ataki na infrastrukturę wodną w trakcie konfliktów zbrojnych powodują ograniczenie dostępu do wody pitnej. W Syrii i Iraku niszczenie wodociągów pogłębia kryzys humanitarny.

Czy konflikty w wodą w tle są nieuniknione?

Praktycznie – tak. Zmiany klimatyczne, topnienie lodowców i rosnąca populacja sprawiają, że dostęp do wody pitnej staje się coraz bardziej ograniczony. Organizacje międzynarodowe prognozują, że do 2050 roku aż 5 miliardów ludzi może mieć utrudniony dostęp do czystej wody. Bez odpowiednich działań, konflikty wodne mogą stać się jednymi z najpoważniejszych wyzwań XXI wieku.

Aby zapobiec eskalacji napięć, konieczna jest międzynarodowa współpraca oraz inwestycje w technologie oszczędzania wody. Woda może stać się – nawet biznesowo – cenniejsza niż ropa, a jej dostępność zdefiniuje przyszłość geopolityczną świata.

Obejrzyj też wywiad z Marią Andrzejewską, Dyrektor Generalną UNEP GRID Warszawa

Artykuł Konflikty wodne na świecie – narastające zagrożenie pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

W miarę jak poziom dwutlenku węgla w atmosferze osiąga najwyższe wartości od trzech milionów lat, konieczne staje się lepsze zrozumienie skali nadchodzących zagrożeń.

Szacowanie strat gospodarczych: trudne i niedoszacowane

Jednym z najczęściej stosowanych mierników strat klimatycznych jest prognozowany spadek globalnego PKB. W 2017 roku laureat Nagrody Nobla William Nordhaus oszacował, że wzrost średniej temperatury o ponad 3°C spowoduje spadek globalnego PKB o 2,1% do 2100 roku. Jednak nowsze badania wskazują, że nawet przy wzroście temperatury o 2°C straty mogą sięgnąć 85%. Dla porównania – niektórzy eksperci porównują skutki cieplejszego o 3°C świata do Wielkiego Kryzysu z 1929 roku, z tą różnicą, że byłyby one trwałe.

Dalsza część tekstu jest pod wywiadem z Marią Andrzejewską, UNEP GRID Warszawa

Klimat wpływa na każdy aspekt życia i gospodarki

Zmiany klimatyczne oddziałują na infrastrukturę, zdrowie publiczne, rolnictwo, edukację czy produkcję energii. Przykładowo, ekstremalne upały prowadzą do awarii sieci energetycznych, deformują tory kolejowe, zmniejszają wydajność pracy i wpływają negatywnie na zdrowie. Z kolei susze ograniczają dostęp do wody, niezbędnej dla przemysłu i rolnictwa. Uchwycenie wszystkich tych złożonych skutków w modelach ekonomicznych stanowi olbrzymie wyzwanie.

Modele klimatyczne są niepełne i często zbyt uproszczone

Większość modeli ekonomicznych koncentruje się tylko na wzroście temperatury. Pomija inne czynniki, jak podnoszenie się poziomu mórz, intensywne opady czy pożary. Nie uwzględniają też nieliniowości zjawisk – każda kolejna dziesiąta część stopnia ocieplenia wywołuje nieproporcjonalnie większe szkody. Modele rzadko też biorą pod uwagę punkty krytyczne, jak rozpad pokrywy lodowej, które mogą prowadzić do nagłych i nieodwracalnych zmian.

Dalsza część tekstu pod filmem opublikowanym przez Nature is Amazing, obrazującym powódź na Wyspach Marshalla (Oceania)

Huge waves causing chaos in Marshall Islands pic.twitter.com/N2dCl9ptm1

— Nature is Amazing ☘️ (@AMAZlNGNATURE) May 11, 2025

Kto zapłaci najwyższą cenę?

Największe straty poniosą kraje rozwijające się. Te bowiem już dziś zmagają się z najdotkliwszymi skutkami klimatu. Jednocześnie dysponują najmniejszymi zasobami do adaptacji. Nowe badania, uwzględniające dane regionalne i z krajów Globalnego Południa, pokazują, że wcześniejsze modele – oparte głównie na danych z krajów rozwiniętych – zaniżały rzeczywisty wymiar strat.

Modele są potrzebne, ale niewystarczające

Modele ekonomiczne pomagają w zrozumieniu skutków zmian klimatycznych, ale często nie doceniają skali możliwych strat. Skupiając się zbyt wąsko na kosztach redukcji emisji, mogą pomijać potencjalne katastrofalne skutki zaniechania działań.

Źródło i pełna treść artykułu: Council on Foreign Relations

Artykuł opracowany na podstawie publikacji Council on Foreign Relations (CFR), niezależnego i bezpartyjnego amerykańskiego think tanku zajmującego się analizą polityki międzynarodowej i bezpieczeństwa. Jak zaznacza redakcja CFR, przedstawione treści odzwierciedlają wyłącznie poglądy autorek.

Autorki:
Alice Hill – starsza ekspertka ds. energii i środowiska w Council on Foreign Relations (stanowisko: David M. Rubenstein Senior Fellow).
Priyanka Mahat – współpracowniczka naukowa ds. polityki klimatycznej (research associate for climate change policy).

To też może Cię zainteresować:

Inicjatywa Realizmu Klimatycznego. Nowa strategia USA w kwestii zmian klimatu?

Artykuł Zmiany klimatu coraz mocniej uderzają w gospodarkę, ale ich koszty są niedoszacowane pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Na początku roku prezydent Donald Trump ogłosił wycofanie Stanów Zjednoczonych z Zielonego Ładu, realizowanego w podobny sposób jak w Europie. Teraz może nadejść czas nowej amerykańskiej doktryny klimatycznej.

Czym jest Council on Foreign Relations (CFR)?

Council on Foreign Relations (Rada Stosunków Międzynarodowych) to bardzo wpływowy niezależny amerykański think tank i organizacja non-profit z siedzibą w Nowym Jorku. CFR została założona w 1921 roku. CFR zajmuje się analizą polityki zagranicznej i spraw międzynarodowych, dostarczając ekspertyz decydentom, liderom biznesu, mediom oraz opinii publicznej. Wśród członków organizacji znajdują się byli dyplomaci, politycy, ekonomiści, naukowcy i przedstawiciele sektora prywatnego. Organizacja uważana jest za jedno z centrów opracowywania amerykańskiej strategii.

Nowa polityka klimatyczna USA oparta na realizmie

Teraz CFR zainaugurowała Inicjatywę Realizmu Klimatycznego – Climate Realism Initiative. Jest to projekt, który ma na nowo zdefiniować podejście Stanów Zjednoczonych do polityki klimatycznej na arenie międzynarodowej. Głównym celem inicjatywy jest opracowanie skutecznych, pragmatycznych strategii, które połączą działania na rzecz klimatu z interesami geopolitycznymi, gospodarczymi i technologicznymi USA.

Na czele projektu stoi Varun Sivaram – starszy pracownik naukowy ds. energii i klimatu w CFR, wcześniej doradca specjalnego wysłannika prezydenckiego USA ds. klimatu Johna F. Kerry’ego.

– Skutki zmian klimatycznych – od ekstremalnych zjawisk pogodowych po podnoszący się poziom mórz – odczuje każde państwo – stwierdził Michael Froman, prezes CFR. – Poprzez tę inicjatywę chcemy wskazać, jak Stany Zjednoczone mogą wykorzystać technologię i finanse, by odpowiedzieć na te wyzwania i jednocześnie zwiększyć własną konkurencyjność.

Dalsza część tekstu jest pod filmem z wystąpieniem prezesa CFR

Trzy filary realizmu klimatycznego

Podstawą inicjatywy są trzy strategiczne projekty, które mają ukształtować nową politykę klimatyczną Stanów Zjednoczonych:

1. Geopolityka i ryzyka ocieplającego się świata

Ten filar skupia się na ochronie interesów USA w świecie, który przekracza cele klimatyczne. Zakłada działania adaptacyjne w obliczu susz, katastrof naturalnych i migracji, a także zwiększenie obecności USA w kluczowych regionach, takich jak Arktyka. Kluczowe będzie inwestowanie w odporność infrastrukturalną i społeczną kraju.

2. Technologiczna przewaga w czystej energii

USA zamierzają stać się liderem rynku nowoczesnych technologii energetycznych – od baterii nowej generacji po systemy zasilania dla sztucznej inteligencji. Projekt zakłada skalowanie innowacji, kształtowanie polityki przemysłowej i handlowej oraz umacnianie globalnego przywództwa w dziedzinie energii.

3. Zapobieganie katastrofie klimatycznej

Celem tego segmentu jest przeciwdziałanie najgorszym scenariuszom klimatycznym. Stany Zjednoczone planują wykorzystać zarówno miękką, jak i twardą siłę do ograniczania emisji w innych krajach, a także rozwijać strategie i technologie geoinżynieryjne, które mogą przeciwdziałać globalnym punktom krytycznym.

Nowy pragmatyzm klimatyczny

W opublikowanym eseju pt. „Nasze podejście do polityki klimatycznej zawiodło. Czas na realizm klimatyczny” Varun Sivaram wskazuje, że dotychczasowe podejście USA było zbyt ideologiczne i nieskuteczne.

– Realizm klimatyczny będzie czerpał z racjonalnych, ponadpartyjnych argumentów, porzucając skrajne i nieskuteczne rozwiązania polityczne – podkreśla Sivaram. – To zupełnie nowe podejście, które stawia na konkurencyjność, odporność i przewagę geopolityczną Ameryki.

Wsparcie ekspertów i inauguracja w Waszyngtonie

Inicjatywę wspierają także inni eksperci CFR, w tym Alice C. Hill – starsza pracowniczka naukowa ds. energii i środowiska oraz David M. Hart – ekspert ds. klimatu i energii. Oficjalna inauguracja projektu odbyła się w Waszyngtonie z udziałem byłego sekretarza ds. energii USA, Ernesta J. Moniza.

Wnioski z inicjatywy CFR [KOMENTARZ]

Analiza propozycji CFR może prowadzić do określenia następujących celów Inicjatywy Realizmu Klimatycznego:

• Adaptacja do tego co nieuchronne– świat zmierza ku ociepleniu o 3°C, co wymaga gotowości na migracje, katastrofy i niestabilność.
• Technologiczna supremacja – klimat to dziś także rywalizacja w sektorze high-tech, m.in. w obszarach geoinżynierii i zaawansowanej energetyki.
• Handel jako narzędzie wpływu – emisje mogą być pretekstem do otwierania lub zamykania rynków.
• Nowy pragmatyzm klimatyczny – polityka klimatyczna powinna uwzględniać lokalne realia gospodarcze i interes narodowy.
• Porzucenie klimatycznego idealizmu. Takiego, jaki cechuje podejście Europy, w której nadal dominuje wiara w możliwość powstrzymania zmian klimatu. I w której walka ze zmianami klimatu jest celem samym w sobie.
• Polityka klimatyczna narzędziem a nie celem. Ma służyć potędze państwa i robieniu interesów poprzez działania klimatyczne.
• Nowy etap konkurencji. Wprowadzenie klimatycznego realizmu może oznaczać nowe otwarcie w konkurencji między Ameryką a Europą.

Więcej informacji o inicjatywie dostępnych jest na stronie: www.cfr.org/initiative/climate-realism

Źródło: Council on Foreign Relations 

Artykuł Inicjatywa Realizmu Klimatycznego. Nowa strategia USA w kwestii zmian klimatu? pochodzi z serwisu RAPORT CSR.