Struktura odpadów opakowaniowych w UE nadal niekorzystna

Dane Eurostatu pokazują, że struktura odpadów opakowaniowych wciąż stanowi poważne wyzwanie dla systemów gospodarowania odpadami. W 2023 roku największy udział w masie odpadów miały opakowania z papieru i tektury, które stanowiły 40,4 proc. całości. Kolejne miejsca zajęły opakowania z tworzyw sztucznych (19,8 proc.), szkła (18,8 proc.) oraz drewna (15,8 proc.). Pozostałe materiały odpowiadały za około 5 proc. masy.

Choć papier i tektura dominują wagowo, to właśnie tworzywa sztuczne uznawane są za największe wyzwanie dla unijnej gospodarki odpadami. Plastik, mimo stosunkowo niewielkiej masy, zajmuje dużą objętość w strumieniu odpadów komunalnych i jest trudniejszy w efektywnym recyklingu.

Odpady plastikowe rosną szybciej niż możliwości recyklingu

W ostatniej dekadzie ilość odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych w UE rosła szybciej niż zdolności ich przetwarzania. Natomiast w latach 2013–2023 ilość generowanych plastikowych odpadów opakowaniowych zwiększyła się o 6,4 kg na jednego mieszkańca UE. W tym samym okresie ilość odpadów poddanych recyklingowi wzrosła jedynie o 3,8 kg na osobę, co pokazuje rosnącą lukę pomiędzy produkcją a przetwarzaniem.

Recykling opakowań z plastiku – jak radzą sobie kraje UE

Zgodnie z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 94/62/EC, do 2030 roku co najmniej 55 proc. odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych ma być poddawane recyklingowi. Tymczasem w 2023 roku średni wskaźnik recyklingu plastikowych opakowań w UE wyniósł 42,1 proc.

Według szacunków Eurostatu cel dyrektywy już w 2023 roku osiągnęły Belgia (59,5 proc.) i Łotwa (59,2 proc.). Do wymaganego poziomu zbliżyły się również Słowacja, Czechy, Niemcy oraz Słowenia. Najniższe wskaźniki recyklingu odnotowano na Węgrzech, we Francji i w Austrii. Dla Polski szacunkowy poziom recyklingu opakowań z plastiku wyniósł 46,3 proc.

Zróżnicowanie wyników pomiędzy krajami UE wynika przede wszystkim z odmiennej organizacji systemów zbiórki odpadów, krajowych regulacji oraz dostępnej infrastruktury przetwarzania.

Nie tylko recykling. UE stawia na ograniczenie odpadów u źródła

Eksperci podkreślają, że samo zwiększanie poziomu recyklingu nie rozwiąże problemu nadmiaru opakowań. Kluczowe znaczenie mają działania podejmowane już na etapie projektowania, takie jak eliminacja zbędnych elementów opakowań, ograniczanie nadmiernych rozmiarów czy promowanie opakowań wielokrotnego użytku.

W tym kierunku zmierzają nowe unijne regulacje, w tym rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation). Wprowadza ono jednolite zasady dla opakowań wprowadzanych na rynek UE, obejmujące m.in. surowe wymogi ekoprojektowe, obowiązkowe udziały opakowań wielokrotnego użytku oraz spójne oznaczenia ułatwiające konsumentom prawidłową segregację.

Rosnąca ilość odpadów opakowaniowych pokazuje, że transformacja w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym wymaga nie tylko zmian systemowych, ale także ograniczenia ilości opakowań trafiających na rynek.

Źródło: Tygodnik Gospodarczy PIE / Urszula Kłosiewicz-Górecka

To też może Cię zainteresować

Żabka: 50 żappsów za opakowania kaucyjne i niekaucyjne – butelki PET i puszki

Artykuł Europejczyk wyrzuca niemal 0,5 kg opakowań dziennie. Oto dane Eurostatu pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

ROP – obowiązek i szansa

Rozszerzona odpowiedzialność producenta to podejście, w którym producenci ponoszą finansową i organizacyjną odpowiedzialność za odpady powstałe z ich opakowań. Zdaniem ekspertów, dobrze funkcjonujący system ROP powinien nie tylko finansować działania recyklingowe, ale także motywować branżę do projektowania lepszych, bardziej ekologicznych opakowań.

– Celem OOP jest współpraca ze wszystkimi interesariuszami: producentami, gminami i firmami recyklingowymi, aby optymalizować proces zarządzania odpadami – mówi Joachim Quoden, dyrektor zarządzający EXPRA, stowarzyszenia zrzeszającego organizacje odpowiedzialności producenta z całej Europy.

Quoden podkreśla, że w krajach takich jak Belgia czy Czechy działa tylko jedna organizacja odpowiedzialności producenta (OOP), co upraszcza koordynację i zwiększa skuteczność systemu. Jego zdaniem taka centralizacja jest korzystna, ponieważ eliminuje potrzebę tworzenia dodatkowych struktur organizacyjnych.

Polska wciąż bez ostatecznych decyzji

Choć dyrektywa unijna dotycząca ROP została przyjęta już w 2018 roku, Polska wciąż nie wdrożyła systemu. Z projektu ustawy opublikowanego 2 czerwca 2025 roku wynika, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje powierzyć realizację zadań ROP Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Pomysł ten budzi jednak kontrowersje.

Organizacje odzysku krytykują tę koncepcję, wskazując, że w praktyce producenci zostaną sprowadzeni do roli płatników, bez wpływu na realne funkcjonowanie systemu. Ich zdaniem, odpowiedzialność ograniczona wyłącznie do aspektu finansowego nie zapewni skuteczności ani motywacji do poprawy efektywności recyklingu.

Modele europejskie: Belgia, Czechy i Włochy

Z danych przedstawionych w raporcie Warsaw Enterprise Institute wynika, że Belgia posiada jeden z najlepiej działających systemów ROP w Unii Europejskiej. W 2019 roku wskaźnik zbiórki odpadów sięgnął tam 79,3 proc. Kluczowym elementem sukcesu jest ścisła współpraca między producentami a organizacjami odzysku.

W Czechach funkcjonuje podobny model. Jedna OOP – EKO-KOM – odpowiada za zbieranie funduszy, współpracę z gminami i organizację systemu odbioru i recyklingu odpadów. Jak tłumaczy Zbyněk Kozel, dyrektor zarządzający tej organizacji, czeski model opiera się na wolnym rynku, gdzie gminy organizują przetargi, a OOP dba o to, by system był sprawiedliwy i efektywny.

– Niezależnie od przyjętych zasad, OOP musi być elastyczna, bo rynek surowców wtórnych dynamicznie się zmienia – podkreśla Kozel. W jego ocenie kluczowa jest również przejrzysta komunikacja z gminami i firmami odpadowymi, które muszą ufać, że system działa na ich korzyść – nawet w czasie kryzysów.

Zasady finansowania: transparentność i ekomodulacja

W czeskim systemie producenci wnoszą opłaty do EKO-KOM według jasno określonych stawek zależnych od rodzaju i ilości opakowań. Około 91 proc. zebranych środków trafia na działania związane bezpośrednio z gospodarką odpadami: odbiór, sortowanie, recykling oraz edukację. Ponad połowa funduszy trafia do gmin, kolejne do instalacji sortujących i recyklerów.

W 2023 roku w Czechach do obrotu trafiło 1,26 mln ton odpadów opakowaniowych, z czego 1,08 mln ton zostało poddanych recyklingowi lub odzyskowi energetycznemu – to dowód na skuteczność systemu.

Węgry jako przestroga

Zupełnie inna sytuacja panuje na Węgrzech, gdzie silna centralizacja i wysokie koszty zniechęcają przedsiębiorców. W 2018 roku wskaźnik zbiórki odpadów wyniósł tam jedynie 46 proc., czyli mniej niż w Polsce. Eksperci wskazują, że to przykład modelu, którego Polska powinna unikać.

Klucz do sukcesu – elastyczność i współpraca

Zarówno analiza danych, jak i doświadczenia zagraniczne wskazują jednoznacznie – skuteczny system ROP musi być przejrzysty, elastyczny i oparty na realnym zaangażowaniu producentów, gmin i firm odpadowych. Centralizacja odpowiedzialności bez wpływu interesariuszy może doprowadzić do ograniczenia efektywności i utraty zaufania.

Polska stoi dziś przed strategiczną decyzją. Czy zdecyduje się na sprawdzony model zachodnioeuropejski, czy też pójdzie własną – i być może bardziej ryzykowną – drogą? Odpowiedź na to pytanie przesądzi o przyszłości krajowej gospodarki odpadami opakowaniowymi.

Źródło i cala informacja: Newseria Biznes

Artykuł Czy Polska nadąży za Czechami albo Belgią? Przyszłość systemu ROP wciąż niejasna pochodzi z serwisu RAPORT CSR.