Kopciuchy wciąż dominują w polskich domach

Kopciuchy – potoczna nazwa kotłów na paliwa stałe niespełniających norm emisji – nadal stanowią ogromny problem w polskich gospodarstwach domowych. Według Najwyższej Izby Kontroli, w części z osiemnastu zbadanych gmin całkowite usunięcie takich urządzeń może potrwać nawet do 24 lat. Tymczasem zgodnie z założeniami Polityki Energetycznej Polski 2040 (PEP2040), odejście od spalania węgla w domach powinno nastąpić do 2030 r. w miastach i do 2040 r. na terenach wiejskich.

Dane z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) wskazują, że spośród niemal 17,5 mln zarejestrowanych źródeł ciepła aż 44 proc. stanowią urządzenia na paliwa stałe, w których spala się węgiel lub biomasę. Dla porównania, ogrzewanie elektryczne to zaledwie 15 proc., a pompy ciepła – zaledwie 2 proc. Ponad 31 proc. budynków jednorodzinnych korzysta wyłącznie z przestarzałych, pozaklasowych kotłów.

Dalsza część tekstu jest pod materiałem filmowym

Walka ze smogiem zbyt wolna i nieskuteczna

Raport NIK jednoznacznie wskazuje, że działania podejmowane w Polsce w ramach walki ze smogiem są niewystarczające. Kontrolerzy ujawnili liczne bariery, które spowalniają proces wymiany kopciuchów. Wśród nich znalazły się m.in.:

• nieprawidłowości we wdrażaniu uchwał antysmogowych przez gminy,
• niska świadomość społeczna dotycząca korzyści z wymiany źródeł ciepła na niskoemisyjne,
• wysokie koszty zakupu i eksploatacji nowych urządzeń.

Problem ubóstwa energetycznego jest jednym z najpoważniejszych czynników hamujących modernizację systemów grzewczych. Jak podaje NIK, jedynie cztery z osiemnastu badanych gmin oferowały wsparcie finansowe dla osób o niskich dochodach, mimo że wyższe koszty eksploatacji nowych źródeł ciepła mogą być znacznym obciążeniem dla domowych budżetów.

Polska liderem smogu w Unii Europejskiej

Zanieczyszczenie powietrza pozostaje jednym z największych zagrożeń zdrowotnych. Kopciuchy są główną przyczyną emisji pyłów zawieszonych i benzo(a)pirenu, co sprawia, że Polska od lat zajmuje niechlubne miejsce wśród najbardziej zanieczyszczonych krajów UE. Szacuje się, że zła jakość powietrza przyczynia się do około 35 tys. przedwczesnych zgonów rocznie.

Eksperci podkreślają, że likwidacja kopciuchów to nie tylko kwestia zdrowia publicznego, ale również zobowiązań klimatycznych. Wymiana źródeł ciepła oraz termomodernizacja budynków będą kluczowe w kontekście wejścia w życie nowego systemu EU ETS 2 w 2027 roku, który obejmie emisje z transportu i budynków.

Wnioski NIK: potrzebne wsparcie i spójna polityka

Najwyższa Izba Kontroli apeluje o przyspieszenie wymiany starych pieców, większe wsparcie dla samorządów i programy pomocy dla gospodarstw dotkniętych ubóstwem energetycznym. W ocenie NIK niezbędne jest także lepsze egzekwowanie uchwał antysmogowych i skuteczniejsza edukacja społeczeństwa.

Zdaniem ekspertów, tylko skoordynowane działania rządu, samorządów i mieszkańców pozwolą Polsce odejść od węgla w wyznaczonych terminach i poprawić jakość powietrza w miastach i na wsiach.

Źródło i cała informacja: Tygodnik PIE/Wojciech Żelisko

Artykuł Kopciuchy w Polsce. NIK: wymiana pieców zbyt wolna, smog wciąż zabija pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

ETS2 – nowy etap europejskiej polityki klimatycznej

Dotychczasowy system ETS obejmował głównie duże instalacje przemysłowe i energetyczne. Dane pokazują jego skuteczność – od 2005 roku emisje w tych sektorach spadły o blisko 48%. Tymczasem budynki i transport wciąż generują znaczną część emisji w Unii Europejskiej. ETS2 ma wypełnić tę lukę i stworzyć mechanizm ekonomiczny zachęcający do ograniczenia emisji w tych obszarach.

ETS2 będzie działał na poziomie dostawców paliw, co oznacza, że koszt emisji zostanie pośrednio przeniesiony na użytkowników końcowych. W Polsce, gdzie ponad 3 miliony gospodarstw domowych nadal ogrzewa domy węglem, a około 20% obywateli korzysta z tego paliwa na co dzień, skutki mogą być szczególnie dotkliwe.

Realne koszty dla obywateli i gospodarstw domowych

Według szacunków przy cenie uprawnień do emisji wynoszącej 45 euro za tonę CO₂:

• węgiel mógłby zdrożeć o około 460 zł na tonie,
• gaz o 0,40 zł za metr sześcienny,
• paliwa silnikowe o około 0,50 zł za litr.

Jeśli cena wzrosłaby do 100 euro za tonę, dodatkowe koszty mogłyby się podwoić – węgiel podrożałby o 1 000 zł/t, gaz o 0,90 zł/m³, a benzyna i diesel o blisko 1 zł/l. Prognozy do 2035 roku przewidują nawet poziom 200–280 euro za tonę CO₂, co pokazuje skalę potencjalnego wpływu ETS2 na domowe budżety.

Robert Jeszke, Zastępca Dyrektora ds. Zarządzania Emisjami w IOŚ-PIB i Kierownik Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami, podkreśla:
„Wprowadzenie ETS2 ma zachęcać do odchodzenia od paliw kopalnych, termomodernizacji budynków i wymiany źródeł ciepła na ekologiczne. Jednak samo wprowadzenie ceny na emisję nie wystarczy. Potrzebne są rozbudowane mechanizmy kompensacyjne, które zrównoważą koszty transformacji i ochronią gospodarstwa domowe o najniższych dochodach”.

Społeczny Fundusz Klimatyczny – wsparcie w transformacji

Jednym z kluczowych narzędzi łagodzących skutki ETS2 będzie Społeczny Fundusz Klimatyczny. Jego zadaniem jest wspieranie gospodarstw domowych, mikroprzedsiębiorstw i użytkowników transportu w dostosowaniu się do nowych warunków. Polska ma otrzymać z funduszu ponad 11 miliardów euro na lata 2026–2032, z czego 37,5% (ok. 4,2 mld euro) zostanie przeznaczone na działania osłonowe.

Pozostałe środki trafią na:

• inwestycje w efektywność energetyczną,
• modernizację ciepłownictwa,
• rozwój odnawialnych źródeł energii,
• elektromobilność i zeroemisyjny transport publiczny.

Fundusz będzie realizowany w oparciu o krajowy Plan Społeczno-Klimatyczny, który obejmuje m.in. termomodernizację budynków, wymianę źródeł ciepła, modernizację oświetlenia ulicznego, rozwój sieci ciepłowniczych, klastrów i magazynów energii. To działania, które mogą nie tylko ograniczyć emisje, lecz także poprawić bezpieczeństwo energetyczne i zmniejszyć rachunki za energię w dłuższej perspektywie.

Samorządy w centrum lokalnej transformacji energetycznej

Mimo znaczących środków finansowych sukces ETS2 zależy od skutecznego wdrożenia. Szczególną rolę odegrają tu samorządy lokalne, które najlepiej znają potrzeby mieszkańców i są odpowiedzialne za wdrażanie działań na poziomie lokalnym. To na poziomie gmin i miast rozstrzygnie się, czy transformacja stanie się impulsem do rozwoju, czy źródłem napięć społecznych.

Najważniejsze wyzwania dla samorządów to:

• zapewnienie przewidywalności procesu transformacji,
• etapowe wdrażanie ETS2 (tzw. fazowanie),
• koordynacja działań między poziomem krajowym i lokalnym,
• pozyskanie środków i kompetencji do realizacji programów efektywności energetycznej.

Bez tych elementów transformacja może przebiegać nierównomiernie, pogłębiając różnice regionalne i społeczne.

ETS2 jako szansa na rozwój i nowe miejsca pracy?

ETS2, mimo że stanowi wyzwanie, stwarza też szanse na rozwój, modernizację i nowe miejsca pracy. Może przyspieszyć wymianę przestarzałych źródeł ciepła, rozwój transportu niskoemisyjnego i wzrost efektywności energetycznej budynków. Dobrze zaplanowane działania mogą:

• pobudzić lokalne rynki budowlane i instalacyjne,
• przyciągnąć inwestycje w nowe technologie,
• zwiększyć komfort życia mieszkańców.

Rada Unii Europejskiej w konkluzjach z 23 października 2025 roku zobowiązała Komisję Europejską do korygowania niedoskonałości systemu, szczególnie tych, które mogłyby uderzać w najbardziej wrażliwe grupy społeczne i państwa członkowskie.

Źródło i cała informacja: Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy

Te teksty też mogą Cię zainteresować:

ETS2 uderzy w MŚP. Eksperci apelują o przemyślane wsparcie dla firm

WEI: Polska mówi – dość ETS! Czas na wolny rynek, innowacje i suwerenność

Artykuł ETS2: Jakie będą wyzwania dla samorządów w transformacji energetycznej? pochodzi z serwisu RAPORT CSR.