WEI: Polska mówi – dość ETS! Czas na wolny rynek, innowacje i suwerenność

Aleksander Król — Wed, 18 Jun 2025 11:47:56 +0000

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 czerwca 2025 r. może przejść do historii jako moment, w którym Polska zaczęła odzyskiwać kontrolę nad własną polityką energetyczną. ETS – unijny system handlu emisjami – został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. To nie tylko prawne trzęsienie ziemi, ale też impuls do głębokiej zmiany kierunku: od biurokracji ku wolnemu rynkowi – pisze konserwatywny think tank Warsaw Enterprise Institute (WEI).

Suwerenność przed wszystkim

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wdrożenie systemu ETS w Polsce odbyło się z pominięciem koniecznej procedury określonej w art. 90 Konstytucji RP. Oznacza to, że Unia Europejska nie miała prawa narzucać Polsce zmian tak głęboko ingerujących w miks energetyczny, bez zgody parlamentu większością 2/3 głosów lub bez referendum.

ETS – stworzony jako narzędzie klimatyczne – w praktyce stał się narzędziem do pozbawienia krajów członkowskich ich prawa do samodzielnego decydowania o źródłach energii. To potężne uderzenie w polską gospodarkę, bezpieczeństwo energetyczne i konkurencyjność przedsiębiorstw.

ETS – kosztowna iluzja

Zamiast redukować emisje, ETS eksportuje przemysł i importuje stagnację. Firmy zmuszone do kupowania coraz droższych uprawnień emisyjnych przenoszą produkcję poza UE – do Azji czy Ameryki, gdzie takie koszty nie istnieją. Efekt? Miejsca pracy znikają, emisje nie maleją, a Unia traci pozycję gospodarczą.

– ETS to instrument niestabilny, spekulacyjny i nieskuteczny – przekonuje ekonomista Marek Lachowicz, autor analiz Warsaw Enterprise Institute. – To mechanizm transferujący miliardy złotych z przemysłu do Brukseli bez realnych korzyści dla klimatu.

Polska nie przekazała kompetencji

Wyrok TK przypomina, że kompetencje w zakresie wyboru źródeł energii należą do państw członkowskich. Artykuł 194 Traktatu o funkcjonowaniu UE wyraźnie mówi, że decyzje dotyczące miksu energetycznego wymagają jednomyślności w Radzie UE – a więc Polska ma prawo weta.

Tymczasem Trybunał Sprawiedliwości UE, powołując się na nadrzędne cele klimatyczne, próbował obejść ten zapis. ETS stał się furtką do nieuprawnionej ingerencji w suwerenne decyzje państw, a Polska została pozbawiona wpływu na kluczowe elementy swojej polityki energetycznej.

Biurokrację zastąpić rynkiem

WEI przedstawia konkretną alternatywę: zamiast centralnie sterowanego systemu ETS – wolnorynkowe reformy oparte na innowacjach i motywacjach podatkowych.

1. Podatkowe Cięcia Dekarbonizacyjne (DTCs)

Niższe podatki dla firm, które realnie redukują emisje. Żadnej biurokracji – liczą się wyniki, nie deklaracje.

2. Game-Changer Tax Cuts

Zwolnienia z podatków dla pionierów, którzy wprowadzają technologie zeroemisyjne – takie jak paliwa syntetyczne czy zielony wodór.

3. Rapid Innovation Funds (RIFs)

Zachęty do inwestowania w aktywa trwałe i ochronę środowiska – bez podatków, z prostym dostępem do finansowania.

4. Deregulacja i likwidacja przywilejów

Uproszczenie przepisów (np. ustawa odległościowa), zniesienie subsydiów (np. rynek mocy), prywatyzacja państwowych gigantów i oddanie 50% rządowych gruntów w ręce prywatne – z gwarancją ich zrównoważonego wykorzystania.

Zielona rewolucja, która się opłaca

Polska ma szansę nie tylko odzyskać kontrolę nad własną energetyką, ale stać się liderem nowej fali – zielonego kapitalizmu, w którym ekologia idzie w parze z rozwojem gospodarczym.

WEI proponuje utworzenie „Paktu na rzecz Wolności” – sojuszu państw Europy Środkowo-Wschodniej, które wspólnie wdrożą wolnorynkowe reformy energetyczne. Polska może stanąć na czele tej rewolucji – jako państwo suwerenne, konkurencyjne i nowoczesne.

Czas na działanie

Wyrok Trybunału to nie tylko sygnał prawny, to wezwanie do zmiany kursu. ETS do kosza – czas na innowacje, rynek i wolność. Zielona przyszłość nie musi być pisana dyrektywami z Brukseli. Może być zbudowana tu – w Polsce – podkreśla WEI.

Źródło: Warsaw Enterprise Institute

To też może Cię zainteresować:

Czysty Ład Przemysłowy i Omnibus KE – co z nich wynika? [ANALIZA]

Artykuł WEI: Polska mówi – dość ETS! Czas na wolny rynek, innowacje i suwerenność pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Nowy unijny system opłat za emisję CO2 – ETS2 – wejdzie w życie w 2027 roku i może znacząco wpłynąć na funkcjonowanie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w Polsce. Eksperci ostrzegają przed możliwym wzrostem kosztów działalności i apelują o stworzenie skutecznych, dobrze ukierunkowanych mechanizmów wsparcia dla firm – depeszuje Newseria Biznes.

ETS2 obejmie emisje związane z wykorzystywaniem paliw kopalnych w transporcie drogowym i ogrzewaniu budynków, co oznacza dodatkowe opłaty m.in. za benzynę, olej napędowy i paliwa grzewcze. Choć formalnie obowiązek zakupu uprawnień do emisji spadnie na dostawców paliw, to w praktyce koszty zostaną przerzucone na odbiorców końcowych – w tym sektor MŚP.

Nowy podatek klimatyczny i jego potencjalne skutki

Jak wynika z raportu WiseEuropa „Wędka czy ryba? Wsparcie dla polskich MŚP w związku z wprowadzeniem ETS2”, wpływ nowego systemu na małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce może nie być aż tak drastyczny, jak się obawia wielu przedsiębiorców. – Potrzebne są jednak odpowiednio zaprojektowane instrumenty wsparcia, które pomogą firmom przejść na model niskoemisyjny, bez tworzenia mechanizmów podwójnej kompensacji – podkreśla Krzysztof Fal, dyrektor Rozwoju Programów w WiseEuropa.

Z danych organizacji Transport & Environment wynika, że w latach 2026–2032 ETS2 może przynieść budżetowi UE około 300 mld euro. Środki te mają służyć m.in. wspieraniu zielonej transformacji. Nowy system ma przyczynić się do redukcji emisji w sektorze transportu i budownictwa o 42 proc. do 2030 roku względem poziomów z 2005 roku.

Nie wszystkie firmy odczują skutki jednakowo

Według raportu WiseEuropa, najbardziej dotknięte nowymi regulacjami będą przedsiębiorstwa transportowe, handlowe korzystające z mobilnych przedstawicieli oraz firmy z branży HoReCa. Eksperci zwracają uwagę, że choć wprowadzenie ETS2 spowoduje wzrost kosztów energii i paliw, to nie będzie on tak gwałtowny jak w czasie kryzysu energetycznego.

Szacunki wskazują, że do 2030 roku koszty ogrzewania węglem i gazem wzrosną o 83 proc., a ceny paliw – o około 85 proc. Dla porównania, podczas kryzysu energetycznego ceny energii elektrycznej wzrosły o 215 proc., węgla o 140 proc., a ropy naftowej o 25 proc.

Konieczne wsparcie, ale nie dla wszystkich tak samo

Eksperci wskazują, że nie każda firma powinna automatycznie kwalifikować się do wsparcia. Potrzebne są mechanizmy, które pozwolą ocenić realny wpływ ETS2 na sytuację finansową przedsiębiorstwa. – Przedsiębiorcy powinni wykazać, że ponieśli faktyczne straty, nie wynikające z niegospodarności, oraz że podejmują działania ograniczające koszty w perspektywie średnioterminowej – zaznacza Krzysztof Fal.

Raport rekomenduje, by pomoc była uzależniona m.in. od posiadania planu transformacji energetycznej firmy. Szczególnie ważne może być wsparcie doradcze, pozwalające przedsiębiorcom zidentyfikować inwestycje – jak wymiana floty na pojazdy elektryczne czy montaż odnawialnych źródeł energii – które mogą obniżyć ich emisyjność i koszty operacyjne.

Dotacje, pożyczki i doradztwo – różne formy wsparcia dla MŚP

Wśród rozważanych form pomocy dla firm znajdują się zarówno bezzwrotne dotacje, jak i preferencyjne pożyczki oraz programy doradcze. Autorzy raportu podkreślają jednak, że środki publiczne są ograniczone, dlatego bezpośrednie wsparcie finansowe powinno trafiać przede wszystkim do firm najbardziej narażonych na skutki wprowadzenia ETS2.

Badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego pokazują, że podczas kryzysu energetycznego wiele MŚP ratowało swoją rentowność podnoszeniem cen. Eksperci przewidują, że podobna strategia może być stosowana również po wdrożeniu ETS2, co powinno być brane pod uwagę przy projektowaniu pomocy publicznej.

Pomoc skierowana tam, gdzie jest najbardziej potrzebna

Raport zaleca również kierowanie wsparcia w pierwszej kolejności do regionów najbardziej zależnych od MŚP, a także firm, które realnie odczują skutki nowych regulacji. – Pomoc musi być celowa i wspierać transformację, a nie jedynie kompensować koszty. Kluczem jest przygotowanie firm do długofalowej zmiany – podsumowuje Krzysztof Fal.

System ETS2, choć budzi obawy, może być impulsem do przyspieszenia transformacji energetycznej w polskim sektorze MŚP. Kluczowe będzie jednak odpowiednie wsparcie – celowane i oparte na rzeczywistych potrzebach przedsiębiorców.

Źródło i pełna informacja: Newseria Biznes