Azjatyckie firmy na polskim rynku budowlanym

Jak informuje „Rzeczpospolita”, można szacować, że obecnie jedną piątą wszystkich kontraktów w ramach rządowych programów budowy dróg realizują firmy z Azji. Chodzi tu o miliardy złotych. Bo jak tej pory, polski rynek jest de facto otwarty na oścież.

Przepisy środowiskowe, czyli nierówna konkurencja

W podstawowym wymiarze problem jest bardzo czytelny. Firmy z Azji nie są zobowiązane do spełniania różnorodnych rygorów, dotyczących choćby przepisów środowiskowych czy płacowych. Przedsiębiorstwa zarejestrowane w Polsce inwestują w sprzęt, pracowników, współpracują z uczelniami i ośrodkami badawczymi, zakładają własne laboratoria, no i współpracują z polskimi podwykonawcami.

Firmy z Azji deklarują, że mają odpowiedni sprzęt i spełniają normy. Tyle że praktycznie nikt tego nie weryfikuje, co stworzyło nawet pojęcie „firm teczkowych”, czyli takich, których cały majątek mieści się w teczce. W dodatku nie inwestują ani w polską naukę, ani często nie dają zarobić polskim podwykonawcom. Nie muszą uzyskiwać certyfikatów, bo takich nie mamy.

Jak inne kraje chronią swoje rynki?

Inne europejskie kraje umieją chronić własne rynki nie tylko przed azjatycką konkurencją, ale także przed konkurencją wewnątrzunijną. Cytowany przez „Rzeczpospolitą” Artur Popko, prezes Budimeksu, przypomniał, że jego firma, wchodząc na niemiecki rynek kolejowy, uzyskała certyfikat dopiero po dwóch latach i zainwestowaniu w sprzęt oraz szkolenia kadry ok. 20 mln zł. Oraz że Polska jest największym i najbardziej otwartym placem budowy, gdzie zamawiającym bardzo trudno weryfikować rzetelność składanych ofert. Identycznie wypowiadał się Wojciech Trojanowski, członek zarządu Strabag, stwierdzając, że Polska jest jedynym państwem w Unii Europejskiej, w którym nie ma certyfikacji podmiotów.

Pierwsze kroki w stronę zmian

Pojawiło się jednak światełko w budowlanym tunelu – i nie jest to pociąg. Nie wchodząc w nadmiar szczegółów, warto tylko za „Rzeczpospolitą” przypomnieć, że w październiku ubiegłego roku TSUE uznał, że przedsiębiorcy z państw, które nie zawarły umowy międzynarodowej w sprawie zamówień publicznych, nie mają automatycznego prawa do uczestniczenia w unijnych przetargach oraz że Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad już nie wyklucza sytuacji, w której nie dopuści do udziału w przetargu firm spoza UE. A Ministerstwo Infrastruktury szykuje zmiany prawne, które mają pozwolić na ograniczenie dostępu firm azjatyckich do polskiego rynku.

Certyfikacja – wciąż brak decyzji

Tylko że proces zmian w przepisach dotyczących certyfikacji ciągle trwa, choć sprawa wydaje się dość oczywista.

Nowe regulacje – wyzwanie dla rządu

Problem nierównej konkurencji na rynku budowlanym wydaje się wdzięcznym tematem dla Rafała Brzoski. Został właśnie został poproszony przez premiera o wskazywanie i piętnowanie właśnie takich absurdalnych sytuacji. Jako wytrawny biznesmen zapewne dobrze rozumie, że oprócz deregulacji potrzebne są też nowe regulacje. W końcu sam informował o tym, że jego InPost też musiał się mierzyć z nierówną konkurencją.

Źródło: Home&Market

Artykuł Branża budowlana ma dość pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Długo wyczekiwane przez branżę rozporządzenie ministra klimatu i środowiska w sprawie określenia szczegółowych warunków utraty statusu odpadów dla destruktu asfaltowego (odpadowa mieszanka mineralno-asfaltowa) zaczęło obowiązywać w końcówce 2021 roku. Określa ono kryteria jakościowe, po których spełnieniu destrukt asfaltowy przestaje być traktowany jako odpad.

Dzięki temu może być szybciej uznany za pełnowartościowy surowiec i ponownie wykorzystany w budownictwie drogowym. Wynika to m.in. z faktu, że podmioty gospodarujące destruktem asfaltowym – po tym, jak przestanie on być odpadem – nie muszą już spełniać wymagań wynikających z ustawy o odpadach, np. uzyskiwać odpowiednich decyzji administracyjnych na przetwarzanie odpadów, prowadzić ewidencji odpadów czy wystawiać kart przekazania odpadów.

W praktyce przepisy ułatwiają korzystanie przy budowie dróg z materiału powstałego w wyniku budów, przebudów oraz remontów tras, co wpisuje się w założenia gospodarki o obiegu zamkniętym. Pozwalają też ograniczyć eksploatację złóż surowców naturalnych i magazynowanie destruktu asfaltowego na hałdach. Co istotne, korzyści środowiskowe przekładają się też na wymiar ekonomiczny. W kilkuletniej perspektywie zastosowanie destruktu jako substytutu nowego materiału wygeneruje znaczące oszczędności, oszacowane przez MKiŚ na ok. 400 mln zł rocznie.

Ogólnopolska Izba Gospodarcza Drogownictwa – wspólnie z Polskim Stowarzyszeniem Wykonawców Nawierzchni Asfaltowych i Polskim Związkiem Pracodawców Budownictwa – już w ubiegłym roku zwróciła się do Ministerstwa Rozwoju i Technologii o wydanie rozporządzenia wykonawczego do ustawy o odpadach z 2012 roku.

Jak podkreśla, w świetle obowiązujących regulacji odpadem jest też m.in. gleba, kamienie, gruz betonowy czy kruszywo kolejowe. Jednak w praktyce nie są to odpady, ale tzw. materiały staroużyteczne, które z powodzeniem mogłyby zostać wykorzystane przy remontach czy budowach nowych dróg. W tej chwili większość z nich ląduje na wysypiskach, ponieważ przepisy niedostatecznie regulują tę kwestię.

W maju ub.r. MRiT poinformowało o rozpoczęciu prac analitycznych w zakresie wspomnianego rozporządzenia, a w czerwcu odbyły się spotkania Zespołu ds. odpadów w budownictwie w tym temacie.

Źródło: Newseria Biznes

Artykuł Budownictwo drogowe chce lepiej wykorzystywać odpady powstające przy remontach pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Debata na temat wielkich inwestycji – w tym CPK i budowy elektrowni jądrowych – rozpala opinię publiczną. I dobrze, bowiem o tym, w jaki sposób budować przyszłość Polski, trzeba rozmawiać. Lecz inwestycje to nie tylko wielkie plany, ale i całkiem przyziemne kwestie, jak ich realizacja. Tu zaś, jak alarmują przedstawiciele branży budowlanej, mamy problem z oceną wiarygodności podmiotów spoza Unii Europejskiej, które ubiegają się o kontrakty. Pada postulat, by rozwiązać to systemowo, korzystając z doświadczeń innych państw Unii Europejskiej – podsumowuje Krzysztof Przybył, prezes Fundacji Polskiego Godła Promocyjnego „Teraz Polska”.

Artykuł Krzysztof Przybył: Tanio, ale z jakim efektem? pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

– Jeśli chodzi o przepisy budowlane, to nasza branża oczekuje zmian w czterech obszarach: akustyki, bezpieczeństwa przeciwpożarowego, zrównoważonego budownictwa i efektywności energetycznej. Przepisy dotyczące akustyki i bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie zmieniały się od wielu lat, tymczasem nowe technologie wprowadziły w budownictwie wiele zmian. Poza tym musimy nadążać za przepisami, które wprowadza Unia Europejska – mówi agencji Newseria Biznes Henryk Kwapisz, przewodniczący zarządu Stowarzyszenia Producentów Wełny Mineralnej, Szklanej i Skalnej MIWO.

Budynki są kluczowe w wysiłkach Polski na rzecz dekarbonizacji gospodarki i osiągnięcia zerowej emisji gazów cieplarnianych do 2050 roku. Sektor budowlany odpowiada bowiem za ok. 38 proc. krajowej emisji CO₂ – pokazuje raport opracowany przez Polskie Stowarzyszenie Budownictwa Ekologicznego we współpracy z Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju („Zerowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do 2050 roku”). Aby osiągnąć cele klimatyczne wyznaczone przez UE, Polska musi jeszcze w tym dziesięcioleciu znacznie zintensyfikować działania w zakresie termomodernizacji zasobów budowlanych. Przyjęta w 2022 roku Długoterminowa strategia renowacji budynków zakłada, że w nadchodzących latach ten proces ma przyspieszyć: do 2030 roku zaplanowano modernizację energetyczną 236 tys. budynków rocznie, w kolejnej dekadzie – 271 tys. W sumie do 2050 roku w Polsce planowane jest przeprowadzenie 7,5 mln termomodernizacji, z czego 4,7 mln budynków powinno zostać poddanych tzw. głębokiej termomodernizacji. W ocenie stowarzyszenia MIWO ten cel może jednak nie zostać zrealizowany, dlatego zaapelowano do ministra o pilne działania.

Jedną z kluczowych kwestii dla branży budowlanej są zmiany w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (WT). Ta regulacja była już wiele razy nowelizowana, ale aktualizacji podlegały tylko niektóre jej przepisy. Tymczasem branża od lat apeluje o kompleksowy przegląd i szerokie konsultacje publiczne, których efektem będzie całościowa nowelizacja rozporządzenia, uwzględniająca nowe technologie i standardy oraz innowacje budowlane, m.in. w dziedzinie akustyki,  bezpieczeństwa przeciwpożarowego i zrównoważonego budownictwa.

– Zmiany przepisów w tych obszarach są bardzo potrzebne, ponieważ ludzie spędzają w budynkach 80–90 proc. swojego czasu. Wiemy doskonale, że hałas wpływa na nasze zdrowie. W budynkach mieszkalnych niepożądany hałas dobiegający od sąsiadów czy z ulicy powoduje, że częściej chorujemy na migreny czy choroby serca. Natomiast na oddziałach noworodków czy w salach szpitalnych, gdzie występuje hałas, pacjenci są poddawani większemu stresowi – mówi Henryk Kwapisz. – Również w kwestii bezpieczeństwa przeciwpożarowego istotne są regulacje, które nadążałyby za zmianami w technologii, a także za wymaganiami Unii Europejskiej. Dotyczy to na przykład obowiązku montowania paneli fotowoltaicznych na wszystkich budynkach mieszkalnych od 2030 roku. A jeśli na dachu mamy panele PV, to powinniśmy je montować na niepalnych materiałach i dużo poważniej podejść do kwestii bezpieczeństwa pożarowego.

Jak podkreśla Henryk Kwapisz, w rozporządzeniu WT powinien się też znaleźć całkiem nowy dział dotyczący zrównoważonego budownictwa. To pozwoliłoby m.in. określić metodykę liczenia śladu węglowego budynków, obowiązek przedstawiania deklaracji środowiskowych i kwestie odpadów budowlanych oraz sposobu ich recyklingu.

– W tej chwili w rozporządzeniu WT nie ma o tym ani słowa. Jeśli rzeczywiście chcemy, żeby nasze budynki sprzyjały środowisku, to projektanci i wykonawcy muszą wiedzieć, jak je wznosić, a w tym celu potrzebne są odpowiednie przepisy. Dlatego stworzenie w rozporządzeniu WT działu dotyczącego zrównoważonego budownictwa jest naszym zdaniem absolutnie konieczne – mówi przewodniczący zarządu Stowarzyszenia MIWO. – Tutaj istotny jest też fakt, że od 2030 roku obowiązkowo trzeba będzie liczyć ślad węglowy dla budynków. Dlatego już w tej chwili należy dokonać odpowiednich zmian w przepisach, żeby wyjść naprzeciw oczekiwaniom regulatorów z Unii Europejskiej.

Stowarzyszenie w liście skierowanym do ministra Krzysztofa Hetmana apeluje też o kontynuowanie prac nad projektem nowelizacji rozporządzenia w  sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynków oraz sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej. Konsultacje tej regulacji zostały przeprowadzone w I połowie 2023 roku, ale prace przerwano w okresie przedwyborczym.

Branża przyjęła projekt z dużym zadowoleniem. Zakładał on wprowadzenie czytelnego systemu klas energetycznych budynków i oznaczeń ich efektywności energetycznej. Stowarzyszenie MIWO wskazuje, że takie rozwiązanie byłoby pomocne dla wszystkich, którzy chcą realizować inwestycje w termomodernizację i poprawę komfortu cieplnego budynku. Pozwoliłoby też lepiej konstruować przepisy i programy wsparcia, prowadząc do systematycznego premiowania obniżania kosztów energii dla gospodarstw domowych i firm.

– Konieczne jest też utworzenie jak najszybciej ciała, które będzie koordynować zmiany w przepisach dotyczących budownictwa. Dlatego postulujemy powołanie międzyresortowego komitetu do spraw zrównoważonego budownictwa przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów – mówi Henryk Kwapisz.

Jak wskazuje, w tej chwili tematy dotyczące budownictwa i mieszkalnictwa są rozproszone, zajmuje się nimi kilka ministerstw i innych podmiotów publicznych. To utrudnia wdrażanie efektywnych programów i polityk. Brak koordynacji na poziomie rządowym był odczuwalny zwłaszcza w obszarze poprawy efektywności energetycznej i termomodernizacji budynków, programów inwestycyjnych w tym zakresie oraz uwzględniania tego obszaru w całościowej polityce energetycznej i klimatycznej państwa.

– Powinno zostać powołane jedno ciało, które będzie koordynować te tematy, aby móc  wdrażać konieczne zmiany jak najszybciej z korzyścią dla naszej gospodarki i obywateli – ocenia ekspert Stowarzyszenia MIWO. – Dzięki powołaniu komitetu, który koordynowałby zmiany w przepisach, dość szybko uda nam się osiągnąć dwa cele. Po pierwsze, będziemy respektować przepisy wdrażane na poziomie Unii Europejskiej, dotyczące neutralności klimatycznej, zrównoważonych budynków, ich śladu węglowego i oddziaływania na środowisko. Po drugie, dzięki tym zmianom spowodujemy, że my, Polacy, będziemy po prostu czuć się lepiej, ponieważ te przepisy sprzyjają naszemu zdrowiu i bezpieczeństwu.

Źródło: Newseria

Artykuł Brak spójności prawa utrudnia rozwój prośrodowiskowych inwestycji pochodzi z serwisu RAPORT CSR.

Około 1,3 mln pracowników w Polsce pracuje w branży budowlanej, co stanowi 10% ogółu pracowników – co dziesiąty pracownik w Polsce jest z budownictwa. Jednocześnie na 30 zawodów deficytowych w bieżącym roku aż 9 to zawody typowo budowlane.

Popyt na pracowników budowlanych znacznie przekracza podaż. Braki pracowników wskazuje ponad 90% firm branży – bezrobocie w budownictwie jest krytycznie niskie, praktycznie nie istnieje. 70% firm twierdzi, że brak pracowników jest to istotna bariera w dalszej działalności. Oczywiście, nie bierze się to znikąd. Przeciętne wynagrodzenie w branży budowlanej sięga nieco ponad 4600 PLN i jest to o blisko 20% niższe, niż w gospodarce narodowej. Z kolei z danych Eurostatu wynika, że w ubiegłym roku koszty pracy w Polsce wzrosły o 8,2 proc. To jeden z najwyższych wzrostów w krajach członkowskich UE.

Branża to niemal sami mężczyźni. Widoczny jest trend starzenia się branży przy jednoczesnym zwiększaniu się odsetka osób z wyższym wykształceniem. Zdecydowana większość pracuje powyżej 40 godzin tygodniowo. Efektywność pracy na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat wzrosła o 53%.

Udział branży budowlanej w wydawanych pozwoleniach na pracę to około 25% wszystkich pozwoleń w Polsce. Jak wylicza branża, na polskich budowach legalnie pracuje ponad 480 tys. obcokrajowców, czego ponad 370 tys. stanowią Ukraińcy. Trzeba dodać, że pracownicy znad Dniepru zawsze przeważali na polskich budowach i dopiero 2021 rok przyniósł skokowy wzrost innych niż Ukraińcy i Białorusini nacji, ale i tak pozostają one znaczną mniejszością.

Jednym z rozwiązań może być wprowadzenie przepisów pozwalających na szybkie uznawanie wykształcenia, uprawnień i doświadczenia osób, które do nas przybyły. Co prawda są to w większości kobiety, niemniej są także takie z wykształceniem i doświadczeniem inżynierskim, administracyjnym  czy innym przydatnym w branży. Przed wojną 60% Ukraińców pracowało poniżej swoich kwalifikacji zawodowych, a dodatkowo ukraińską specyfiką jest fakt tego, że kobiety pracują w większym stopniu niż u nas w zawodach takich,  kierowcy  samochodów ciężarowych czy maszyn budowlanych.

Nie chodzi zresztą tylko o Ukraińców czy Białorusinów, bo te źródełka dostarczania nam pracowników po prostu wysychają, nie tylko z powodu wojny, co po prostu strukturalnie. Ułatwienia powinny być dla wszystkich krajów, bo demografia wskazuje, że z każdym  rokiem coraz mniej będzie polskich rąk do pracy. Potrzebujemy polityki migracyjnej,  odpowiadającej na nasze potrzeby i wyzwania.

Potrzeba także kształcenia polskich kadr, co przez lata bardzo zaniedbywano. Co gorsza, spada również liczba fachowców z wykształceniem wyższym. Te braki będzie coraz trudniej nadrabiać. Działania podejmują firmy z branży, które nawiązują porozumienia z samorządami – np. Strabag w Rzeszowie czy na Lubelszczyźnie – ale nie zastąpi to systemowego podejścia państwa do wyzwań edukacji zawodowej i technicznej. Powtarza się błąd, który dał się we znaki w sektorze kolejowym, w którym w latach 90., równolegle z likwidowaniem połączeń, zamykano szkoły kolejowe. W efekcie po dziś dzień sektor boryka się z brakiem specjalistów.

Nie da się także ukryć że braki kadrowe – obok skokowego wzrostu cen materiałów i energii – wpływają i będą wpływać na  podpisane czy już realizowane kontrakty, co grozi powtórką z „inwestycyjnej ofensywy” przed EURO2012. Jej efektem były opóźniane inwestycje, zrywane  kontrakty, bankructwa firm z branży. Oczywiście przyczyną było ignorowanie przez zamawiających faktu, że ceny materiałów budowalnych czy robocizny mogą wzrosnąć pomiędzy złożeniem oferty a realnym wykonaniem w stopniu uniemożliwiającym realizację kontraktu. Wtedy jednak publiczni zamawiający – GDDKiA i PLK –  bronili się przed jakimkolwiek systemem waloryzacji kontraktów.

Warto teraz nie zamykać oczu na rzeczywistość i wykorzystać możliwość, jakie daje Prawo Zamówień Publicznych dla realnego rozwiązywania tych problemów. Można i należy uznać, iż sytuacja wojny tuż za naszą granicą i potężnie wpływającej na nasza gospodarkę ro realna siła wyższa, okoliczności, których nikt nie był w stanie przewidzieć. To powinno otwierać ścieżkę do aneksowania umów w zakresie wysokości wynagrodzenia, terminów ukończenia inwestycji, ale również odstąpienia od naliczania kar umownych, w sytuacji, kiedy wykonawcy nie mają żadnego wpływu na przykład na zerwanie łańcuchów dostaw czy galopujących cen materiałów i usług, zwłaszcza że nowelizacja PZP z taką właśnie intencją była przeprowadzana. Trzeba też brać pod uwagę, że część kontraktów, rozstrzygniętych przed 24 lutego, po prostu nie zostanie podpisana, ponieważ nie jest możliwa ich realizacja w ramach złożonych ofert. Dlatego warto niezwłocznie wypracować szybkiej ścieżki realnej waloryzacji. W sprawie inwestycji drogowych branża porozumiała się z resortem infrastruktury. Pozostaje jednak otwarta waloryzacja kontraktów kolejowych i inwestycji samorządowych. A każdy dzień bez porozumienia dosłownie przybliża nas do katastrofy.

Dr Dawid Piekarz, wiceprezes Instytutu Staszica

Artykuł Dr Dawid Piekarz: Kadrowy problem w budownictwie pochodzi z serwisu RAPORT CSR.