Rekordowo niskie tempo wymiany kotłów

Od września 2018 roku do września 2025 roku w ramach programu „Czyste Powietrze” złożono ponad milion wniosków o łącznej wartości 40 miliardów złotych. W przeszłości był to jeden z najpopularniejszych instrumentów wsparcia dla gospodarstw domowych. Jednak po reformie wprowadzonej na przełomie 2024 i 2025 roku zainteresowanie drastycznie spadło.

W ciągu ostatnich sześciu miesięcy (do 26 września 2025 r.) obywatele złożyli jedynie 33,8 tys. wniosków. Dla porównania – w tym samym okresie rok wcześniej było to niemal 157 tys., co oznacza spadek o 80 proc.

Średnia miesięczna liczba wniosków spadła do około 5,7 tys. rocznie, co daje perspektywę zaledwie 70 tys. wniosków na rok. Tymczasem w 2022 r. było ich 157 tys., w 2023 r. – 217 tys., a w 2024 r. – aż 271 tys. Przy obecnym tempie wymiana 2,5 mln kopciuchów zajmie 35 lat, choć pierwotny plan zakładał likwidację starych pieców do 2029 roku.

„To kapitulacja w walce o zdrowie Polaków”

– To kapitulacja w walce nie tylko o życie i zdrowie Polaków, ale też o ich warunki bytowe. Obecne tempo oznacza, że zdrowym powietrzem w Polsce będziemy cieszyć się dopiero w 2060 roku, mimo że celem programu była likwidacja kopciuchów w 10 lat, czyli do 2029 roku – komentuje Maciej Fijak z Fundacji SmogLab, współautor analizy.

Przedstawiciel organizacji przypomina, że Polska jest zobowiązana do spełnienia nowych norm jakości powietrza już w 2030 roku. Zgodnie z wyliczeniami Europejskiego Centrum Czystego Powietrza, ich wdrożenie mogłoby uratować życie nawet 20 tys. osób rocznie. Dziś z powodu smogu co roku przedwcześnie umiera ok. 40 tys. osób.

– Jeśli utrzymałoby się wysokie zainteresowanie likwidacją nieefektywnych kotłów, to w ciągu kilku lat 30 mln Polek i Polaków mogłoby oddychać powietrzem spełniającym nowe normy. Obecnie to zaledwie 2 mln osób – dodaje Fijak.

Plusy i minusy reformy

Fundacja SmogLab dostrzega pozytywne elementy działań rządu, takie jak wprowadzenie nowych norm dla węgla, obowiązkowego audytu energetycznego czy operatorów gminnych w programie. – Na plus zaliczamy także rozwój sieci stacji monitoringu powietrza, kluczowej dla wdrożenia dyrektywy powietrznej w 2030 roku – podkreśla Martyna Jabłońska ze SmogLabu.

Jednocześnie ekspertka zwraca uwagę, że kontrola gmin w zakresie przestrzegania programów ochrony powietrza wciąż jest niewystarczająca – w 2024 roku skontrolowano jedynie 6 proc. gmin.

Organizacja zauważa także, że powołanie Komitetu Koordynacyjnego ds. Programu „Czyste Powietrze”, ogłoszone w sierpniu przez premiera, jak dotąd nie przyniosło widocznych rezultatów.

Rekomendacje dla rządu

Fundacja SmogLab apeluje o szczegółową analizę przyczyn niskiego zainteresowania programem, usunięcie barier dla beneficjentów oraz odbudowę zaufania obywateli. Kluczowe jest również odblokowanie zaległych wypłat – na początku września 2025 roku opóźnienia wynosiły miliard złotych.

Pełny raport „Barometr Czystego Powietrza” dostępny jest na stronie Fundacji SmogLab.

Źródło: Fundacja SmogLab/PAP MediaRoom

Artykuł Kopciuchy znikną dopiero za 35 lat – alarmuje Fundacja SmogLab pochodzi z serwisu RAPORT CSR.